>
Werk in uitvoering,
zie Toelichting
top
banner
Naar de Verenigingssite Naar Binnenvaarttaal
Aanvullingen en correcties zijn welkom.


Stoommachines.


Rond 1820 doet de stoommachine in de binnenvaart haar intrede. Het gebruik bleef voornamelijk beperkt tot passagiersschepen, sleepboten, de grotere beurtschepen en veerdiensten. Een stoommachine met ketel en bunkers is een omvangrijke en ook zware installatie en daardoor minder geschikt voor vaartuigen waar men de ruimte en het gewicht nodig heeft voor de lading. Een tweede bezwaar is dat voor het in bedrijf houden en de bediening van de machine minstens één persoon bijna continu in de machinekamer moet zijn. Kolen moeten uit de bunkers geschept en op het vuur gegooid worden, as en sintels moeten uit het vuur gehaald, in een asmok geschept worden en overboord gekiept worden (dit noemt men aswippen) en ook de bediening van de machine, regeling van het toerental en de draairichting, moet in de machinekamer geschieden. De hoofdverantwoordelijke in de machinekamer noemt men meester, bij de grotere installaties werd hij bijgestaan door één of meerdere stokers, die de vuren verzorgden. De commando's vanaf de stuurstand met betrekking tot het gewenste toerental en de draairichting van de machine werden door middel van een scheepstelegraaf door gegeven.
Toch zijn er enkele vrachtschepen wel met een stoommachine uitgerust. Deze schepen waren eigendom van een reder en voeren, met één of twee schepen op sleeptouw, naar Duitsland. De namen van deze schepen eindigden op 'wijk'. Ze werden de wijkboten genoemd.
Er zijn diverse types stoommachines en ketels ingebruik geweest. De eerste machines kwamen voornamelijk uit Engeland, later zijn er ook op diverse plaatsen in Nederland stoommachines gebouwd. Bij de ketels kent men de kofferketel, daarna kwam de schotse ketel en tenslotte de waterpijpketel. Aan machines waren er de balansmachine, de oscillerende machine, de compoundmachine en de triple-expansie machine. Met de combinatie van een triple-expansie machine met een waterpijpketel werden vermogens tot meer dan 1500 aPK bereikt. Ook zijn er enkele schepen geweest die inplaats van met een zuigermachine (wat alle voornoemde machines zijn), met een stoomturbine voortgestuwd werden.
De vermogens van de machines werden uitgedrukt in iPK's, later ook in aPK's, nPK's en ePK's. [T> PK's.]
Omdat stoom zich vrij gemakkelijk verplaatsen laat (men legt een pijpleiding) kon men ook op andere plaatsen aan boord van stoommachines gebruik maken. Zo werden ankerlieren en hijslieren van een kleine eenvoudige stoommachine voorzien. Ook waren er schepen met een stoombekrachtigd stuurwerk. Ook voor het opwekken van electriciteit maakte men gebruik van stoom. Hiervoor werden zeer snellopende (1000 tot 1500 t.p.m.) zuigermachines, die ook stoommotor genoemd worden of stoomturbines gebruikt. De combinatie van stoommachine en generator of dynamo werd lichtmachine genoemd.
Na 1930 worden er nog maar nauwelijks schepen met stoommachines gebouwd wel blijft men voor de hijswerktuigen op bokken stoommachines gebruiken. Stoom-zuigermachines hebben de voor lieren gunstige eigenschap, dat ook een stilstaande machine een grote kracht kan uitoefenen en dat de toerentallen zeer laag zijn, ca. 45 t.p.m., waardoor vertragingen, nauwelijks nodig zijn.
Een aantal schepen met stoommachine is bewaard gebleven. Soms zijn de kolengestookte ketels verbouwd naar oliegestookte.



© 1997-heden; Vereniging 'De Binnenvaart', Dordrecht. Redactie: Pieter Klein, Ede.
De rechthebbenden kunnen niet aansprakelijk gesteld worden voor de gevolgen van het gebruik van deze site,
noch voor de gevolgen van het gebruik van de in deze site opgenomen links!
Deze site gebruikt cookies!
Zonder toestemming vooraf, is gehele of gedeeltelijke overname van enig deel uit 'Binnenvaarttaal' verboden! Kopie├źn naar Facebook, Pinterest, en andere doorgeefluiken zijn niet toegestaan!
Over het algemeen zullen de inzenders van het materiaal een verzoek
tot het gebruik van het getoonde materiaal inwilligen. (meer informatie)

Deze site is geoptimaliseerd voor een resolutie van 1024x768 px.,

U wordt verzocht eventuele gebreken te melden!  (meer informatie)

Mijn dank gaat uit naar ALLEN, die mij met deze site helpen of geholpen hebben.

Pieter Klein:
Redacteur, auteur, ontwerper en webmaster.



Statistieken