Woordenlijst V

~vaam: vadem.





~vaan:
kleine driehoekige wimpel. [U>]





~vaanstand, zeilstand:
stand van de schroefbladen van een verstelbare of omkeerbare schroef, waarbij de bladen langsscheeps staan. Deze stand mag alleen worden gebruikt, wanneer de schroefas niet draait en wordt gebruikt wanneer men zeilt of wanneer men gesleept wordt.





~vaaraanwijzing:
raadgeving of bevel met betrekking hoe of waar er gevaren moet worden.





~vaaranker, vaartanker, stopanker:
1> voornamelijk ten tijde van de zeilvaart: klein anker, dat gebruikt werd wanneer het schip tijdelijk stil moest liggen. Ongeveer 1/3 van het gewicht van het anker, dat onder normale omstandigheden gebruikt werd.

2> in latere tijd en op grote schepen een anker met een gewicht dusdanig dat het nog, door één of twee man, met de bijboot uitgebracht kon worden.

Het eerst genoemde vaaranker was meestal een stokanker, het tweede vrij geregeld een zware dreg.

~vaarbaar, vaarlijk:

VAARBAAR WEER

:
rekbaar begrip; weer waarbij te varen valt.
Zie ook: bevaarbaar.





~vaarbeeld:
alle merkbare, door een varend schip veroorzaakte, waterbewegingen: boeggolf, hekgolf, schroefwater, zog, zuiging, e.d. Zie ook golfbeeld.





~vaarbelasting:
vorm van belastingheffing over het op openbare wateren in bezit of in gebruik hebben van een vaartuig.

Een landelijke vaarbelasting is wel veel besproken, maar anno 2012 nog niet ingevoerd.

~vaarbereik:
de afstand die men met een volledig uitgerust schip, zonder opnieuw te bunkeren, onder normale omstandigheden kan afleggen.





~vaarbeweging:
zie scheepvaartbeweging en/of manoeuvre.





~vaarbeperking:
a> eigenlijk alles wat op welke wijze dan ook beperkingen aan de scheepvaart oplegt.
b> gewoonlijk datgene dat de mogelijkheden van de scheepvaart tijdelijk en plaatselijk beperkt.

De beperkingen kunnen betrekking hebben op de toegelaten afmetingen van schepen, op de periode dat men varen mag, op het type schip dat er varen mag, op de snelheid die het vaartuig mag hebben enz. enz. Op het binnenwater is de scheepvaart altijd in zijn afmetingen beperkt, terwijl bovendien op bijna alle vaarwegen een maximale snelheid geldt. Dit soort beperkingen zijn langdurig en worden daardoor als normaal aanvaard en niet als een echte beperking gezien.
Anders ligt dat met beperkingen bijv. in verband met lage waterstanden of werkzaamheden in of langs het water. Deze beperkingen verstoren de normale gang van zaken en worden dus wel als een beperking gezien.

~vaarbeurt:
het volgens een bepaalde regelmaat moeten varen.

Verouderde en in onbruik geraakte term. Tegenwoordig spreekt men in een aantal gevallen van toer.

~vaarbewijs:
in 1982 ingevoerd 'diploma' waarover men dient te beschikken, wanneer men in Nederland met een vaartuig langer dan 15 meter of met een pleziervaartuig dat harder dan 20 km/u kan varen, vaart.
De regelingen inzake de vaarbewijzen zijn ondermeer in 2011 nog gewijzigd.

KLEIN VAARBEWIJS

: tussen 1982 en 1992 vaarbewijs voor hen, die niet beroepsmatig aan de scheepvaart deelnemen. [A>]

GROOT VAARBEWIJS

: tussen 1982 en 1992 vaarbewijs, waarover men diende te beschikken wanneer men beroepsmatig vaart.





~vaarboer:
een boer die voornamelijk per schip bij zijn land of vee kan komen.

De term lijkt rond de jaren 70 ontstaan te zijn, maar pas deze eeuw echt enige opgang gemaakt te hebben.

~vaarboom, kruisstok, kloet, schuifstok, scheepsboom, schippersboom: 
lange boom ondermeer gebruikt om het schip voort te bomen. Plaatselijk ook schuifboom genoemd. [A>]

Voor het voortbomen van schepen gebruikte men niet alleen vaarbomen, maar ook schoor- en werpbomen. Dat hing ondermeer af van de grote van het vaartuig en de heersende stroming.
Vaarbomen zijn zo'n 5 tot 8 cm dik. Ze zijn aan het ondereind voorzien van een aangeklampt, driehoekig, houten stuk, de flint of vaarboomklauw. Samen met de boom vormt de flint een gaffelvormig uiteinde, dat tegen de bodem, wal of ander schip gezet kan worden. Het uiteinde van de boom is soms van een stalen punt, een teen voorzien. Aan de bovenzijde is de boom voorzien van een druif of een jelt.

~vaarboomklauw:
zie bij flint.





~vaardag:
1> dag waarop gevaren wordt.

2> dag waarop gevaren kan worden.





~vaarder:
een vaartuig dat gebouwd is op goede vaareigenschappen en niet op laadvermogen.
Gerelateerde termen: zeiler, drager.





~vaarderij:
ongewone term voor het varen, de scheepvaart.





~vaardienst:
een met zekere regelmaat ondernomen scheepvaartverbinding.





~vaardiepte:
1> door een waterstaat opgegeven maximale toegelaten diepgang van schepen op een bepaald gedeelte van een vaarweg. Soms ook vaarwaterdiepte genoemd.

2> door een waterstaat opgegeven maximale diepgang waarmee een vaarweg nog veilig bevaren kan worden. Voor de rivieren worden de minste vaardieptes wanneer deze onder een bepaald punt komen, in de mededelingen voor de scheepvaart vermeld. In beide gevallen is de waterdiepte meer dan de opgegeven vaardiepte.





~vaardieptebeperking:
tijdelijke vermindering van de maximaal toegelaten diepgang, meestal in verband met de uitvoering van bepaalde werkzaamheden.





~vaareigenschap:
de wijze waarop een vaartuig tijdens het varen op een bepaalde interne of externe factor reageert. De gezamenlijke vaareigenschappen vormen het vaargedrag. Er zijn een groot aantal vaareigenschappen. Enkele daarvan zijn zijn: wendbaarheid, stabiliteit, zijwindgevoeligheid en koersvastheid. Zie ook: zeileigenschap en rompeigenschap.





~vaargat:
lelijk woord voor doorvaart- of invaartopening.





~vaargebied:
1> het gebied waar men (meestal) vaart.

2>  het gebied waar men met zijn schip kan of mag varen. In meetbrieven is sprake van de vaargebieden A, B, C, en D. Vaargebied A omvat alle binnenwateren; B = A minus ongeveer alle (eens) zoute wateren; C = B minus de grotere meren en de benedenloop van de rivieren en D tenslotte = C minus alle meren van enig formaat, Maas en IJssel, Noordzeekanaal, e.d.

3> een gebied met bepaalde vaartechnische beperkingen of eigenschappen.

4> een, over een groot oppervlak, bevaarbaar water.





~vaargedrag:
1> de gezamenlijke vaareigenschappen (onder bepaalde omstandigheden).

2> de wijze waarop men het vaartuig bevaart.





~vaargeld:
zie bij vaartrecht.





~vaargelegenheid:
de mogelijkheid om iets of iemand met een vaartuig te vervoeren.





~vaargeul, geul:
1> deel van het water met grotere diepte.

2> door bakens aangegeven route.

3> gedeelte van het vaarwater, waar het scheepvaartverkeer het drukst is.





~vaarhaak:
vrij onbekende term voor een pikhaak.





~vaarkaart:
lelijk woord voor waterkaart.

Men noemt een wegenatlas ook geen rijkaart!

.
Gerelateerde term: electronische vaarkaart.





~vaarklaar, vaarvaardig:
1> voor vertrek gereed.

2> in staat zijn te varen.





~vaarkoers:
de koers, die men, rekening houdend met drift en kompasfouten, moet sturen, om een bepaalde kaartkoers te kunnen volgen.





~vaarlicht:
1> ander woord voor stuurlicht.

2> oude term voor navigatielicht/scheepslantaarn.





~vaarlijk, vaarbaar, vreselijk, gevaarlijk:
verouderde en zeer ongewone term voor zowel vaarbaar als gevaarlijk, stormachtig.

Vaarlijk weer in de zin van gevaarlijk, stormachtig, werd voor het eerst rond 1600 gebruikt. Een 100 jaar later wordt het echter vertaalt naar het Frans als vaarbaar weer. Latere vermeldingen wijzen vaak meer in de richting van gevaarlijk, zodat ik geneigd ben aan te nemen dat 'vaarbaar' op een vergissing berust.

~vaarmanouvre:
zie: manoeuvre.





~vaarperiode:
zie: vaarseizoen.





~vaarplan:
zie: vaarschema.





~vaarplicht:
de plicht om in voorgeschreven gevallen te varen.

Vaarplicht geldt over het algemeen voor alle vaartuigen die van belang zijn voor het openbaar vervoer. Vaarplicht kan echter ook opgenomen zijn in (langdurige) vervoerscontracten.

~vaarpolder :
een polder waarin het transport (van argrarische 'producten') voor een belangrijk deel over water geschiedt. Het 'tegengestelde' noemt men een rijpolder.





~vaarproef, meetvaart:
proefvaart, waarbij de nadruk ligt op de vaareigenschappen.





~vaarrecht:
1> het recht ergens te mogen varen. Meestal van toepassing op het mogen uitoefenen van een bepaalde vaardienst.

2> onjuist geschreven vorm van vaartrecht.





~ vaarreglement:
1> verzameling van verkeersregels, die op het water van kracht zijn.
De belangrijkste daarvan voor de binnevaart zijn het Binnenvaartpolitiereglement en het Rijnvaartpolitiereglement.

2> V.R.: vaarreglement(1) dat tussen 1965 en 1984, op het Nederlandse binnenwater, m.u.v. de grote rivieren en Westerschelde van kracht was.





~vaarreis:
een reis per schip. Erg ongebruikelijk woord.





~vaarrichting, koers:
1> de richting, waarin het schip zich beweegt.

2> de richting waarin de scheepvaart zich gewoonlijk beweegt.





~vaarroute:
bepaalde opeenvolging van waterwegen welke een schip volgt of wenst te volgen.





~vaarschema, vaarplan, vaartabel:
1> dienstregeling die door bepaalde schepen gevolgd wordt.

Niet alleen rondvaartboten, dagpassagiersschepen, e.d. of ponten, beurtschepen, e.d. varen volgens bepaalde dienstregelingen ook in de tank- en containervaart e.d. houdt men zich soms aan vastgestelde schema's.

2> door de schipper verwachtte aankomst bij een aantal punten, die hij tijdens zijn reis zal moeten passeren.





~vaarseizoen, vaarperiode:
periode waarin gevaren wordt.

De hedendaagse vrachtvaart kent geen vaarseizoenen meer. Vroeger kwam het echter op uitgebreide schaal voor dat men winterrust hield. De meeste beurtvaart ging echter in beperkte vorm ook gedurende winter door.
In de passagiersvaart liggen de kaarten anders, daar werd en wordt hoofdzakelijk gedurende warme maanden gevaren en kent men dus nog steeds een vorm van 'winter'rust.
Ook een groot aantal toeristische overzetdiensten hebben slechts een beperkte periode waarin gevaren wordt.

Gerelateerde term: winterrust.





~vaarsloot:
bevaarbare sloot.





~vaarsnelheid, vaartsnelheid:
de snelheid van een vaartuig ten opzichte van de wal. Zie ook: vaart. [A> afbeelding bord: maximum vaarsnelheid]





~vaarspoor:
door de passage van een vaartuig veroorzaakte zichtbare verandering in oppervlakte, kleur, samenstelling of structuur van het (al dan niet bevroren) water achter het schip.

Met dit vrij moderne en mogelijk uit het Vlaams afkomstige woord bedoelt men meestal het zog, dan wel het schroefwater dat achter een schip zichtbaar is.
In sommige gevallen gebruikt men de term voor de 'geul' die een door het ijs varend schip openbreekt of het modderspoor dat in het water zichtbaar wordt wanneer een schip op ondiep water vaart.

~vaarstok:
lekenterm voor vaarboom.





~vaart:
1> snelheid.

VAART MAKEN

:
ten opzichte van de wal vooruit komen of harder gaan varen.

VAART DOOR HET WATER MAKEN/LOPEN

:
ten opzichte van het water, vooruitkomen.

VAART LOPEN

:
ten opzichte van de wal vooruit komen.

2> de scheepvaart of het varen. Ondermeer te onderscheiden in: beroepsvaart, pleziervaart, stoomvaart, motorvaart, zeilvaart, sleepvaart, vrachtvaart, zandvaart, tankvaart, containervaart, distributievaart, enz.

de particuliere vaart

:
de scheepvaart met schepen waarvan de eigenaar tevens de schipper is.

VRIJE of WILDE VAART

:
zie wildevaart.

DE ALGEMENE VAART

:
de vaart over alle binnenwateren, dus ook de Wadden- en Zuiderzee. Zie ook: riviervaart, kanaalvaart.

estuaire vaart

:
zie bij estuair.

UITSLUITENDE VAART

:
het recht om als enige op een bepaald traject een bepaalde vorm van vervoer per schip te mogen onderhouden.

Zowel overzet- als beurtdiensten hadden meestal het recht op uitsluitende vaart. Anderen mochten natuurlijk wel hetzelfde traject varen, maar niet op dat traject dezelfde dienst verlenen. De waterwegbeheerder diende dat recht te waarborgen, maar niet altijd bleken die geneigd passende maatregelen tegen overtreders te treffen.

IN DE VAART ZIJN

:
actief aan de scheepvaart deel nemen.

IN DE VAART BRENGEN

:
een schip voor deelname aan de scheepvaart geschikt maken.

3> een tocht per schip.

4> een koers of vaarroute, ondermeer in: van de vaart afwijken.

5> een gegraven waterweg; vaak gebruikt als synoniem voor kanaal (zie uitleg alddar).
Zie ook delf, delte.

6> de lijn tussen twee havens aan de zuiderzee, waarbij de vaart genoemd wordt naar de haven waar men op af vaart.

Deze, door vissers gebruikte, term werd gebruikt om het traject waarlangs men gevist had aan te geven.

~vaartabel:
ongebruikelijk woord voor vaarschema.





~vaartanker: vaaranker.





~vaartbelasting:
volgens sommige bronnen zoiets als kanaalgeld, volgens anderen gelijk aan vaarbelasting.

In het ene geval betaalt men dus voor het gebruik van een waterweg, in het andere geval betaalt men omdat men een vaartuig heeft.

~vaartbelemmerend:
1> de scheepvaart hinderend.

2> de snelheid beperkend.





~vaartbrug:
een brug over een gegraven waterweg.[Gerelateerde termen >].




~vaartdieper:
iemand die vaarten uit diept, baggert.

Buiten een vermelding in enkele woordenboeken schijnt deze term niet voor te komen.

~vaartdijk:
de dijk langs een vaart.





~vaartenstelsel:
verzameling van een aantal op elkaar aansluitende en elkaar kruisende kleine vaarwegen.





~vaartgeld:
1> zie vaartrecht.

2> vorm van belasting die men voor de aanleg en het onderhoud van vaarten (binnen bijvoorbeeld een bepaald waterschap) moest betalen.





~vaartgemeenschap:
verouderde term voor vaarverbinding.





~vaartijd:
1> varenstijd de tijd die men vaart, mag varen, kan varen of gevaren heeft.

2> het aantal dagen, weken, maanden of jaren, dat men een functie aan boord van een schip vervuld heeft.

3> het tijdstip van vertrek van een schip.





~vaartijdenbesluit:
wettelijke regeling, waarin de maximum vaartijden vastgelegd zijn.





~vaartijdenboek:
soort logboek, waarin de vaartijden van het schip en de werktijden van bemanning bijgehouden wordt.
Evenals het olieboek ook wel leugenboek genoemd.





~vaartkapoen:
volgens het WNT: Schimpnaam voor vaartschippers, scheepslossers en ander ruw volk. Verouderd.





~vaartlopend:
snelheid hebbende.





~vaartmeester:
minder bekend synoniem van kanaalmeester.





~vaartocht:
tegenwoordig: een, meestal vrij korte, reis, varend afgelegd. (Vaak alleen voor zijn plezier.)
vroeger: door een persoon ondernomen reis per schip. Begin twintigste eeuw ook wel watertocht genoemd.





~vaartol:
zie vaartrecht.




~vaartpaard:
ongebruikelijk synoniem voor jaagpaard.





~vaartpand:
ongebruikelijk synoniem voor kanaalpand.





~vaartrecht, vaartol, vaargeld, vaartgeld:
vorm van belasting, die men op sommige vaarwegen moe(s)t betalen, om er te mogen varen.
Gerelateerde termen: doorvaartje, kanaalgeld, havengeld.





~vaartschipper:
volgens het WNT gelijk aan een gewone binnenvaartschipper. Mogelijk wordt er echter een schipper van de echt kleine binnenvaart, een kanaalschipper bedoelt.
Gerelateerde term: vaartkapoen.





~vaartschuit:
ongebruikelijk synoniem voor trekschuit.





~Vaartse Rijn, Vaartsche Rijn:
vaarweg tussen de stad Utrecht en de Lek een eindje ten oosten van Vreeswijk. Oorspronkelijk gegraven in 1127 en toen Rechte Rijn geheten. Rond 1300 werd de vaart een stuk richting Vreeswijk verlegd. Dit laatste stuk staat op sommige kaarten als Vreeswijksen Rijn genoteerd. In 1825 wordt de Vaartse Rijn onderdeel van de Keulse Vaart.





~vaartsnelheid:
ongebruikelijk synoniem voor vaarsnelheid. Het is me niet bekend of deze vorm misschien berust op een misvatting over de juiste schrijfwijze.





~vaartstreng:
zeer ongebruikelijk synoniem voor jaaglijn (voor het gebruik met paarden).





~vaarttuig:
zie kanaaltuig.





~vaartuig :
niet exact omlijnd begrip. Volgens een aantal reglementen: een voorwerp, dat bestemd of ingericht is, voor het vervoer over water, van personen en/of goederen, danwel een drijvend drijvend werktuig of woonschip. Sommige reglementen rekenen echter de laatste twee niet tot de vaartuigen. [L> overzicht soorten.]
De term schip en helaas ook de term boot worden geregeld als synoniem gebruikt. Een wat meer dichterlijk synoniem is de term hulk.

Alhoewel het begrip in het B.P.R. gehanteerd wordt, is het daar niet gedefinieerd. Ook het Burgelijk Wetboek lijkt (anno 2010) het begrip vaartuig niet te kennen!

klein vaartuig

: rekbaar begrip, maar volgens het B.P.R. een vaartuig met een lengte van minder dan 20 m. wat grotere lengte heeft, is dan een

groot vaartuig

.

OPEN VAARTUIG

: een vaartuig zonder dekken of opbouwen; een boot, soms een schuit.

GEDEKT VAARTUIG

: vaartuig met gangboorden en/of duidelijke dekken; een schip, soms een schuit.

door spierkracht voortbewogen vaartuig

: term uit de reglementen voor een vaartuig, dat op dat moment alleen door spierkracht voortbewogen wordt. In de volksmond vaak aangeduid als 'roeiboot'. Verwante termen: verhalen, bomen, jagen, roeien, wrikken, pagaaien.





~vaartuigendienst:
zie rijksvaartuigendienst.





~vaartwal:
de oever van een vaart.





~vaartzeil, Drent:
zeil dat gebruikt werd op kleine smalle wateren. De term werd voornamelijk gebruikt voor een gaffelzeil van een lichte kwaliteit doek, meestal met een korte rechte gaffel en zonder giek. Soms ook een Drentstuig genoemd.
Gerelateerde termen: vaarttuig, Drentse fok, drentse_gaffel, zeetuig.





~vaaruur:
periode van zestig minuten waarin men met het varen bezig geweest is of werkelijk gevaren heeft.

In wettelijke regelingen zijn vaaruren uren waarin men werkelijk gewerkt heeft. De tijd dat men ergens ligt te wachten telt niet (altijd) mee. In het normale gesprek is het meer het aantal uren die men gevaren heeft van het moment van vertrek tot het moment dat men op de gewenste plaats ligt. Het wachten op sluizen en bruggen e.d. telt men vaak wel mee.

Gerelateerde term: draaiuur.





~vaarvaardig:
verouderde term voor vaarklaar.





~vaarvakantie, vaarvacantie:
een vakantie waarbij het varen en het verblijf aan boord van een schip een wezenlijk onderdeel van de vakantie vormt.





~vaarveiling:
veilinggebouw waar de aangevoerde goederen terwijl ze nog in de schuiten liggen geveild worden.

Het gaat hierbij veelal om groentenveilingen in Noord- en Zuid-Holland.

~vaarverbinding, vaargemeenschap:
1> een bevaarbare doorgang welke twee wateren verbindt.

2> een regelmatig contact dat met een vaartuig tusdsen twee of meer plaatsen onderhouden wordt.

Een pont onderhoudt bijvoorbeeld een vaarverbinding, maar ook deden de lijndiensten dat.

~vaarverbod:
verbod om een bepaald water te mogen bevaren. Tijdelijke vaarverboden zijn in periodes met ijsgang vrij gebruikelijk.





~vaarvergunning:
bewijs dat men dient te hebben om in bepaalde gebieden te mogen varen.
Gerelateerde term: motorvaartvergunning.





~vaarverleden:
de periode dat iemand gevaren heeft.





~vaarvlag:
1> vlag, die op één of ander wijze, iets met het schip te maken heeft. Over het algemeen worden 'reclame'vlaggen van de schippersbond, de onderlinge of de transportmaatschappij, waarbij men aangesloten is, als mede de naamwimpel en de rederijvlag van de rederij waarvoor men vaart of de vlag van de fabrikant van de hoofdmotor tot de vaarvlaggen gerekend.

Vroeger werd de vaarvlag ook als ankersein gebruikt.

2> in België, binnen het werkingsgebied van het Algemeen Reglement der Scheepvaartwegen van het Koninkrijk: een vlag, gelijk aan onze oude sleepvlag ook bekend als de blokvlag, die men tijdens het varen duidelijk zichtbaar op het voorschip moeten voeren.

Mogelijk wordt deze vlag ook kanaalvlag genoemd.

~vaarwater :
1> waterweg: elk water, of bepaald gedeelte van een water, dat bevaren wordt. Zie ook: water.

BETOND (VAAR)WATER

: water, waarop de te volgen route door middel van bakens en boeien aangegeven is.

BLIND VAARWATER

: een vaarwater zonder bakens, hetgeen bij de meeste vaarwaters het geval is.

VERLICHT VAARWATER

: een betond vaarwater, waarvan enkele bakens of boeien van een licht voorzien zijn. Verder kent men onder meer: het hoofdvaarwater, het nevenvaarwater en het grootscheepsvaarwater.
2> de koers, die men voorheeft te varen. [U>]
3> het kielzog.





~vaarwaterdiepte:
vrij ongebruikelijke term voor de waterdiepte of de vaardiepte noemt.





~vaarwatermarkering:
algemene benaming voor een bebakeningsstelsel of een combinatie van verschillende bebakeningsstelsels.





~vaarwaterzijde:
die zijde van een vaartuig die naar het midden van het vaarwater gekeerd is. De andere zijde noemt men de landzijde, walzijde of bij Waalschokkers e.d. soms ook de vangzijde.





~vaarweer:
1> geschikt weer om bij te varen. Ook vaarbaar weer of vaarlijk weer genoemd.

2> eind 16de eeuw gebruikt in de zin van geVAARlijk weer.





~vaarweerstand:
lekenterm voor de totale weerstand welke een drijvend voorwerp bij verplaatsing in het water ondervindt. Gebruikelijker is het om van scheepsweerstand te spreken.
Gerelateerde term: golfweerstand>





~vaarweg, scheepvaartweg:
een vaarwater(1) of een vaarroute.
E> Vaarwegen in Nederland.





~vaarwegbeheerder:
zie waterwegbeheerder.





~vaarwegbreedte:
de afstand tussen de oevers, of de door bakens aangegeven begrenzing, van een vaarwater(1). Zie ook: bodembreedte.





~vaarwegdiepte:
de afstand tussen het wateroppervlak en de bodem van een vaarwater(1).





~vaarweginformatie:
informatie die voor het bevaren van een bepaalde vaarweg informatie van belang kan zijn.

De vaarweginformatie omvat meestal de maximale toegelaten scheepsafmetingen als mede de bedieningstijden van de kunstwerken.

~vaarweggebruiker:
zie waterweggebruiker.





~vaarwegmarkering:
het geheel van bebakening en voor de waterweggebruiker aangebrachte verkeerstekens en aanwijzingen.





~vaarwerk:
de gehele bezigheid van het vervoer te water.





~vaarwijzer:
almanak of handboek met vaarweginformatie en vaak ook overzichtskaarten.

Door de overheid werd onder meer uitgegeven "Wegwijzer voor de binnenscheepvaart".

~vaarwind:
het langsstromen van de lucht, veroorzaakt door de beweging van het vaartuig.





~vaarzone:
onder andere door G.J. Schutten gehanteerd begrip, voor een gebied waarin scheepstypes, behorend tot dezelfde bouworde voorkomen.





~vacuumboot, pompboot:
term uit de liggers van de scheepsmeetdiensten waarmee men vermoedelijk een cementpompboot bedoelt.





~vacuumschip, pompboot:
term uit de liggers van de scheepsmeetdiensten waarmee men vermoedelijk een cementpompboot bedoelt.





~vadem, vaam:
1a> lengtemaat; ca 1,85 meter. [T>] Volgens oude bronnen is een vadem één honderdste van een kabellengte en één duizendste van een zeemijl.
b> de afstand tussen de toppen der middelvingers bij geheel gespreide armen.

2> volumemaat voor hout: 350 x 80 x 20 cm.





~vademen, vamen:
1> de lengte of diepte van iets (in vadems) meten.

2> de lengte van een lijn, garen of touw bepalen door het met gestrekte armen af te passen.





~vakantienummer:
een laag beursnummer, dat men verworven heeft, doordat men vakantie hield.





~vakantieschip, charterschip:
1> vaartuig, meestal een voormalig motorvrachtschip, ingericht om met groepen meerdaagse reizen te maken. [A>]

De term wordt gebruikt om onderscheid te maken met wat men over het algemeen een charterschip noemt.

2> voormalige bedrijfsvaartuig dat voor recreatieve doeleinden gebruikt wordt.





~Vakgroep Nederlandse Beurtvaart:
belangenbehartigingsorganisatie van Nederlandse beurtdiensten.





~val:
1a> zeilval: touw of staaldraad, waarmee een zeil gehesen wordt. Dit zijn ondermeer: de fokkeval, de kluiverval, de grootzeilval, de piekeval en de klauwval. Tot in de negentiende eeuw ook kardeel genoemd.
b> touw of staaldraad, waarmee iets gehesen wordt. Dit zijn ondermeer de lichtval, de zwaardval en de katteval.

2> daling van het peil van een rivier of getijdewater. Zie ook: verval.

3> valling: de mate waarin iets uit het lood staat.

4> het beweegbare deel van bepaalde bruggen en stuwen.





~valblok:
blok waardoor een val(1) loopt.





~vallaat:
zie: verlaat.





~vallaatmeester:
hoofdverantwoordelijke van een verlaat.





~vallen:
1> van zuiver vertikaal afwijkend.

EEN VALLENDE STEVEN

: een steven die voorover helt.

EEN VALLEND HEK

: een hek dat achterover helt.

EEN MAST LATEN VALLEN

: een mast iets (meer) achterover zetten.

2> zakken.

VALLEND WATER

:
a> een dalende waterstand.
b>

VALLEND TIJ

: eb.
Gerelateerde term: wassen.

3> verkorting van afvallen.

4> commando dat gegeven wordt wanneer men het anker moet laten vallen. Zie ook lekko.





~vallenlier:
onbekende term voor tuiglier.
Gerelateerde term: vallier




~vallicht:
koekoek of hemellicht.





~vallier:
lier(tje) voor één enkele val.




~valling:
de mate waarin iets afwijkt van vertikaal. Zie ook: vallen en val.





~Valomster praam:
Veenwoudster praam.





~valproef:
test waarbij men het vaartuig van enkele meters hoogte, op het water, laat vallen. Alleen toegepast bij snelle reddingboten.





~valreep:
1> in de oude zeevaart: een van knopen voorzien touw, dat langs de buitenboordstrap hing, tevens de naam voor de opening in de verschansing bij deze trap. [U>]

2> ongebruikelijke term voor een trap, waarlangs men aan boord komt of voor een touwladder.

3> vooral onder watersporters: een loopplank.





~valreepsknoop:
bepaalde kardeelknoop.





~valsluiting:
sluiting met een tweede pen, of een dwarsverbinding, bovenin de beugel. Hiermee wordt voorkomen dat de sluiting uit het oog van de val schiet wanneer de sluiting geopend wordt.





~Van der Schuijt, Van der Boom en Stanfries NV:
Zie bij S.B.S. N.V..

~vang, bandrem, bandstopper, remband:
1> constructie met een stalen band, die rond een draaiende schijf geklemd kan worden, waardoor deze schijf geremd of gestopt kan worden. [A>nr.'s 5,6]

De vang bestaat uit een spindel met handwiel of een hefboom, waarmee een remband aangetrokken kan worden. De remband, welke éénzijdig vast zit, ligt meestal rond een speciaal geconstrueerde schijf, de remschijf, die op de te remmen as, of aan het te remmen voorwerp, bijvoorbeeld een schijf of verhaalkop, vast zit. De spindel met handwiel wordt soms wel aanzethandel genoemd.

2> willekeurige constructie waarmee een draaiend onderdeel, bijv. de schroefas, gestopt of geblokkeerd kan worden.

~vanglijn:
1> bootstouw: touw, waaraan men de bijboot sleept.

2> minder gebruikelijke term voor de gaffelgaarden.

3> sterk verouderde term voor meertouw, landvast.





~vangnet:
visnet waarvan de mazen dusdanig groot zijn dat de vis er in verstrikt kan raken.





~vangpositie:
1> van het visgerei: in die toestand waarin er vis gevangen kan worden.

2> met een vaartuig in een dusdanig positie verankerd dat men kan gaan vissen.

De term wordt bijna uitsluitend bij de ankerkuilvisserij gebruikt.

~vangst:
het totaal aantal gevangen vis.
Gerelateerde term: dagschot.





~vangstmethode:
zie vismethode.





~vangstpremie:
boven op het loon ontvangen bedrag dat, meestal aan het eind van het seizoen, aan vissers in loondienst uitbetaald werd.
Zie ook koppengeld.





~vangzijde:
die zijde van een vissersvaartuig waar men gewoonlijk het vistuig uitzet en binnenhaald.





~varen, boegen:
zich of iets, met een vaartuig verplaatsen. Soms ook lopen of stevenen genoemd. [U>] Naar wijze van voortstuwing te onderscheiden in: zeilen, schroeven, slepen, duwen, gekoppeld varen*, wrikken, roeien, jagen, bomen, verhalen, stevelen, dobberen, zich af laten zakken, enz.

in de aanhang varen

: (in de Rijnsleepvaart) gesleept worden.

BLIND VAREN

: uitsluitend op wat de navigatie-instrumenten aangeven, zijn weg trachten te vinden.

BRUTAAL VAREN

: (in de ogen van anderen) risico's nemen.

GEKOPPELD VAREN

: met twee (soms meer) vaartuigen, die bij elkaar langszij vast gemaakt zijn, varen. [A>]

OP GELIJKE HOOGTE VAREN

: op enige afstand, naast een ander schip varen.

op de hang varen

: tijdens de afvaart de buitenbochten nemen.

op de hoek varen

: tijdens de opvaart de binnenbochten nemen.

op het radar varen

: tijdens het varen voor de navigatie voornamelijk van het radar gebruikmakend.

OP (het) ZICHT VAREN

: tijdens het varen over groot water steeds de oever en/of bakens in het oog houden.

DE STROOM DOOD VAREN

: ongeveer net zo hard, als het water stroomt, tegen de stroom in varen. Het schip verplaatst zich t.o.v. het land, dan niet. Men kan ook de wind dood varen. Zie aldaar.

TE BERG VAREN

: op de Rijn e.d.: stroomopwaarts varen.

TE DAAL (of dal) VAREN

: op de Rijn e.d.: stroomafwaarts varen.  Zie ook daalvaart.

VERKEERDE-WAL-VAREN

: (in de vaarrichting gezien) langs de linkerkant van het vaarwater varen. Zie verder bij verkeerde-wal-varen.

HET WATER DUN VAREN

: nooit rust nemen, maar zo veel mogelijk reizen per jaar trachten te maken.

ZICH VAST of OMHOOG VAREN

: met het schip op een ondiepte varen.





~varend :
1> aan het varen zijnd.

varende leerling

:
leerling aan een walschool, die ligplaatsonderwijs volgt.

2> zelfvarend: in staat zijnd, zelfstandig te kunnen varen.






~varend monument:
a> predicaat, dat diverse eigenaren van oude, voormalige, beroepsvaartuigen graag aan hun schip geven.
b> door bepaalde instellingen, waaronder de FONV, gehanteerd predicaat voor schepen welke voldoen aan een aantal, in overleg met behoudsorganisaties opgestelde criteria. [E> criteria]

Het begrip Varend Monument® is beschermd en mag alleen worden gebruikt om schepen aan te duiden die voldoen aan specifieke criteria en als zodanig zijn ingeschreven in het Nationaal Register Varende Monumenten.

Zie ook: museumstatus.





~varensman:
iemand die als bemanningslid gevaren heeft.





~varenstijd:
zie vaartijd.





~variatie:
de hoek tussen het magnetische en geografische noorden.

Deze hoek is afhankelijk van de plaats waar men zich op aarde bevindt en ook verandert de geografische positie van het magnetische noorden zich heel langzaam. Op zeekaarten is de variatie, voor het jaar waarvoor de kaart geldt, dan ook altijd aangegeven. Op kaarten welke een groot gebied beslaan is de variatie, in de vorm van een kompasroos, meerdere malen aangebracht.
Zie ook bij: kompas.

Gerelateerde term: declinatie.





~varie: variatie(2).





~varken:
1> zie varkensbak.

2> zie bij Wieringer schouw.





~varkensbak, varken:
tot keerkoppeling omgebouwde versnellingsbak van (naar men zegt) een Sherman tank. Vooral kort na WO II toegepast.

De 'keerkoppeling' werd zo genoemd omdat tijdens het omzetten het geregeld gebeurden dat de tandwielen niet direct in elkaar grepen. Het geluid wat daardoor ontstond werd vergeleken met het gekrijs van een varken. Ook wordt er beweerd dat ze een oker-rose kleur, dus de kleur van een varken hadden (maar de twee die ik gezien heb, waren geel.)

~varkenskop, ossekop, :
voortstuwingssysteem met twee schroeven op één schroefas. Een normale aan het eind en een flink eind daarvoor een kleinere.

Dit systeem werd toegepast voordat de schroeftunnel algemeen ingang vond. Het idee was dat de kleine schroef bij ongeladen schip genoeg water naar de grote schroef zou stuwen om deze voldoende vat te geven. Het systeem werd voornamelijk toegepast bij sterk geveegde schepen, in het bijzonder schepen in het stukgoederen vervoer.
De kleine schroef was deelbaar, zodat deze zonder de grote schroef te verwijderen, vervangen kon worden.
(Met dank aan het Kustvaartforum.)

~varkenskrul: varkensstaart.





~varkensrug:
serie van dicht tegenelkaar aangelegde steken, in één of meer lijnen, rond een voorwerp. Varkensruggen gebruikt men om voorwerpen te bekleden. Soms voor het mooi, soms omdat ze dan minder glad zijn en soms omdat ze dan minder koud aanvoelen. Verder worden varkensruggen gebruikt om randen van, of gaten in, kleden(2) of zeilen, of om in touw gevormde ogen, te versterken.

~varkensstaart, varkenskrul, krul, kurketrekker:
spiraalvormig gedraaid stuk staal, meestal gebruikt voor het geleiden van touw of staaldraad. Onder meer toegepast bij waslijnsteunen. [A>+tekst.]

~V.A.S.: Vereniging Amsterdamse Scheepvaartbelangen.





~vasteland:
1> alle min of meer begaanbare natuurlijke bodem, voor zover dit geen klein eilandje is. In de binnenvaart gebruikt men echter meestal de term 'vaste wal'.

Anders dan in de zeevaart gebruikt men in de binnenvaart de term vasteland vaak ook voor grote eilanden. Zowel dit als ook het eventuele onderscheid tussen 'het vasteland' en 'de vaste wal' kunnen persoonlijke kwesties zijn.

2>

HET VASTELAND

: begrip in de binnenvaart: een pand aan het Vasteland te Rotterdam alwaar diverse binnenvaartorganisaties onderdak gevonden hebben. Een aantal van deze organisatie treden ook gezamenlijk naar buiten als het Binnenvaarthuis.





~vastelijner:
schip dat met regelmaat een lijndienst vaart.





~vastklampen:
1> door middel van klampen vast zetten.

2> aanklampen: langszij een ander schip vast maken.





~vastleggen:
een vaartuig met behulp van touwen, staaldraden en soms zelfs kettingen, aan iets vast maken.





~vastliggen:
1> zie vastzitten.

2> van schepen rustig bewegend en stabiel liggend.





~vastlopen: vastvaren.





~vastmaken:
1> een vaartuig aan een ander vaartuig of een daarvoor geschikt object  vastleggen. [Gerelateerde termen >].
2> een sleepverbinding tot stand brengen.





~vastmeren:
een weinig gebruikt synoniem van vastmaken. [Gerelateerde termen >].





~vastraken:
zich vastvaren.





~vastvaren, vastlopen:
in het algemeen: tijdens het varen, met het schipop de bodem vast komen te zitten. Ook gebruikt wanneer men door ijs, waterplanten, e.d. niet meer verder kan varen. Gerelateerde termen: ontzetten, vastzitten. [A> filmbeelden van schepen, die in het ijs vastlopen.]





~vastvisserij:
de fuikenvisserij bij Enkhuizen. Ook staalvisserij genoemd.





~vastwerken:
zich, als men zich vast gevaren heeft, nog verder in de moeilijkheden werken.





~vastzetter:
meestal metalen constructie, waarmee twee verschillende delen, met elkaar verbonden worden en die zonder gereedschap losgemaakt kan worden.





~vastzitten, vastliggen:
met een vaartuig op de bodem van het vaarwater rusten.

~vatenhaak, vathaak:
Speciaal gevormd haakvormig stuk metaal met groot 'hijsoog' paarsgewijs gebruikt in combinatie met een stuk ketting. [A>Foto's gebruik] (Geen specifieke binnenvaartterm.)

~vatkoeling:
vorm van omloopkoeling, waarbij een groot reservoir voor de nodige afkoeling moet zorgen. [A>]





~V.Db., vdb:
zie Vrachtduwbak.





~VDMS:
zie Vereniging De MotorSleepboot.





~V-draad:
bij het slepen: draden vanaf de beide voorbolders van het gesleepte vaartuig, naar het midden van de beting of naar de sleephaak. Vergelijk: kruisdraad.

~V-drive:
opstelling van motor en schroefas, waarbij de schroefas onder de motor doorloopt.

~veebok:
zie bij Friese bok.





~veeboot:
vaartuig, waarmee vee vervoerd wordt.

~veegarm, olieveegarm:
drijvende constructie, bestemd om langszij een vaartuig voortgestuwd te worden, waarmee men drijvende verontreinigingen van het water kan verwijderen. Veegarmen worden in gezet bij verontreinigingen met zware oliesoorten.

De veegarmen worden met behulp van kabels, onder een hoek van 60 graden, met het vaartuig gekoppeld. De veegarm bestaat uit een vertikale wand met aan de uiteinden drijflichamen. In het tegen het schip liggend drijflichaam is een afzuiginrichting tot het afzuigen van de verontreiniging opgenomen. Deze inrichting bestaat uit een verzamelbak met instelbare overstortrand, drijfvuilroosters en een pomp. Er bestaan zowel scheepsgebonden als niet scheepsgebonden veegarmen.
[E> PDF-bestand Rijkswaterstaat.] Gerelateerde term: oliebetrijdingsmiddel.

~veegboot:
zie schuifboot.





~veegkop:
zie milieuveegkop.





~veegkopzuiger:
zuiger met een (milieu)veegkop.





~veegmes:
V- vormig mes dat door een maaiboot met een stotende beweging over de bodem wordt getrokken. Sommige maaiboten gebruiken twee van deze messen. Het veegmes snijdt niet alleen de vegetatie los, bij taaiere stengels worden ook (delen van) de wortels losgetrokken.





~veegploeg:
groep havenarbeiders, die, in de grote havens, met het aanvegen van ruimen de kost verdienden.





~veel:
aangespoelde rommel.

~veem:
1> oorspronkelijk soort gilde, samenwerkingsverband. De term werd vrijwel uitsluitend in Amsterdam en Alkmaar gebruikt.

Geen echte binnenvaartterm want er waren diverse vemen, die niet met de scheepvaart van doen hadden.

2> organisatie of onderneming, meestal voortgekomen of gebaseerd op een oud samenwerkingsverband, welke kades, havenuitrustingen en pakhuizen beheerd.

2> een pakhuis of loods (welke door een veem beheerd wordt of werd).

~veender:
1> een vervener in het algemeen.

2> iemand die met de beugel veen beugelt.

~Veenendaalse aak:
eenvoudig gebouwde open aken/heveaken met vrij puntig toelopende heves, een smal vlak, sterk naar buitenvallende onderboorden en vrij laag vertikaal bovenboord/boeisel. De vaaruigen hebben geen zeeg alleen voor- en achterschip lopen iets op. Ze werden gebruikt in de veenderijen en door boeren.
Men kent ondermeer de Veenendaalse drieplank, de kleine aak van ca. 7 x 1,3 meter, de Grote aak welke wat meer holte had en circa 7,5 x 1,7 meter mat en de vrachtaak van circa 9 bij 2 meter waarmee men goederen van en naar andere plaatsen vervoerde.
[Gerelateerde vaartuigen >]





~Veenendaalse drieplank:
op de Veenendaalse aak gelijkend vaartuig de uiteinden bogen echter iets meer op en ook ontbrak het bovenboord. In plaats daarvan was soms wel een boeiseltje dat bij voor- en achterschip eindigde. Men kende onder meer de Vijfkorfse drieplank met leggers en een buikdenning bovendien langs de bovenrand voorzien van een weger, de Vierkorfse drieplank die dwarsdubbelingen in plaats van leggers had en het Veenendaalse visaakje dat in het midden een visbun had. De lengtes bedroegen resp. circa 5,4, 4,9 en 4 meter.

Bron: GJ Schutten blz. 317

[Gerelateerde vaartuigen >]





~veenkolonialeschipper:
1> schipper uit de Groninger veenkoloniën. (N.B. de term werd ook gebruikt voor de schippers van zeegaande schepen, die uit Groningen afkomstig waren.)
2> schipper van de veenkolonialevaart.





~veenkolonialevaart:
de vaart met turf, aardappelen, stro, enz. in de veengebieden van NO Nederland. (N.B. de term werd ook gebruikt voor de vaart, vanuit Groningen, met zeegaande schepen.)





~Veense baggerpraam:
zie bij Veense praam.





~Veense metselaarspraam:
zie bij Veense praam.

~Veense praam, Roelofarendsveense praam:
open houten vaartuig uit de omgeving van Roelofarendsveen, dat voornamelijk voor de vervening en het baggeren gebruikt werd. Eenvoudig gebouwd scheepje met een tamelijk breed plat vlak, hoekige kimmen en een licht naar buiten vallend boord. Voor en achterzijde zijn meestal voorzien van een vast boeisel van redelijke hoogte met daartussen een los zetboord of een verlaagd stuk. Op ongeveer een vierde van voor en achter bevindt zich een waterdicht dwarsscheepsschot, aldus een ruimte vormend waarin de lading geborgen kan worden. Tegen voor en achterzijde bevinden zich vaak klapmutsen met daartegen aansluitend, weegstoelen en doften. De opvallendste kenmerken van dit scheepje zijn, volgens Petrejus, echter de stevens en het roer. Boorden en boeisels sluiten dusdanig tegen de stevenbalken aan dat deze niet uitsteken. Over de voorsteven lopen drie vertikale stalen banden, die de steven moeten beschermen. Deze worden gesierd met drie grote nagelkoppen. Het roer is bijna driehoekig en voorzien van een helm. Het fraai gebogen helmhout ligt hier omheen. Al met al dus meer een roer van een visserman dan van een vrachtscheepje. Het vaartuigje werd over het algemeen geroeid of gewogen. Er waren er echter ook die een eenvoudig driehoekzeil in combinatie met een 'overhanger' konden voeren. De nog grotere pramen, max. ca. 5 ton, werden meestal gezeild. Ze waren daartoe voorzien van een spriettuig met vrij korte mast en lange spriet, een hoognok, dus.
De pramen van circa 2,5 tot 3 ton (ca. 7 meter) noemde men de kleine veense praam of Veense halve praam, de pramen van rond de vijf ton (9 meter) een Veense hele praam. GJ Schutten kent verder nog een Veense metselaarspraam die ruim acht meter lang was en het Rijnbokje. Het Rijnbokje gelijkt een 12 meter lange praam voorzien van voor- en achterdek. Daar tussen was het scheepje open.

De schuit is ook bekend onder de namen: Veense turfpraam, Veense baggerpraam, Roelofarendsveense baggerpraam, Roelofarendsveense turfpraam.

~Veense tuindersboot:
kleine roeischouw uit de streken van Roelofarendsveen. Het voorbord viel bij deze schuitjes iets naar binnen. Het roer was niet aan het achterbord en de scheg gehangen maar aan een aparte roersteven.
De Veense zeilboot was een forse tuindersboot met sprietzeil, roer en zwaarden. Het bovenboord/boeisel was breder dan bij de gewone tuindersboot.
De Veense visboot en de Veense zegenboot waren roeischouwen met een bun.

Bron: GJ Schutten blz. 293.

[Gerelateerde types en soorten >].




~Veense turfpont:
zie bij dijnop.





~Veense turfpraam:
zie bij Veense praam.





~Veense visboot:
zie bij Veense tuindersboot.





~Veense zegenboot:
zie bij Veense tuindersboot.





~Veense zeilboot:
zie bij Veense tuindersboot.





~veentrekker:
zie baggerbeugel.





~veensteekmachine:
drijvend werktuig, waarmee men laagveen tot op een diepte van vijf meter kon winnen, waarna het als half vloeibaar mengsel op het land gebracht en vervolgens tot turven verwerkt werd.
Een duidelijke uitleg is te vinden op E> Ontvening in de ronde venen. Gerelateerde term: baggelmachine.





~Veenwoudster praam:
bepaald type Friese praam voor zien van zeiltuig. Ook Valomster praam genoemd.





~veepraam:
1> praam waarmee vee vervoert wordt. [Gerelateerde scheepstypen/soorten >]

2> zie bij 'Langedijker' praam.

~veer:
1> schouw:
Zie veerdienst.

zoet veer

: een veerdienst over het zoete binnenwater.

zout veer

: een veerdienst over het zoute binnenwater. In het bijzonder een veerdienst over de Waddenzee.  Zie ook waddenveer.

ov veer

: een veerdienst, die gezien kan worden als onderdeel van het openbaar vervoersnetwerk.

Alle voorgaande termen lijken het eerst geïntroduceerd te zijn in een scriptie van mevrouw M.A. Oostinjen onder begeleiding van Prof. Dr. H.B. Roos van de Erasmus Universiteit Rotterdam, maart 2004. De begrippen worden echter niet  duidelijk gedefiniëerd.

2> schouw:
het vaartuig waarmee de veerdienst onderhouden wordt.
Gerelateerde termen: veer, veerboot, pont, heen-en-weer, gierpont, kabelpont, reeppont, veerwagen, voetveer, wagenveer, overzet, zeilveer.
roeiveer, motorveer, stoomveer:

3> schouw:
de plaats waar de veerdienst onderhouden wordt. Zie ook veerhaven, veerstal.

4> stalen strip, waarmee een klein onderdeel, bijvoorbeeld een bus of een pen, aan het schip of een scheepsonderdeel bevestigd wordt. [nr.3 in A>]

~veerbaas, veerwachter, schouwman, schouwvoerder, veerman, pontschipper:
persoon die een veerdienst onderhoudt.

~veerboot:

Eigenlijk veerschip [uitleg], maar aangezien die term al in gebruik was, heeft men het maar veerboot gelaten.

1> willekeurig vaartuig, waarmee een veerdienst onderhouden wordt.

2> tegenwoordig meestal: een redelijk groot tot groot vaartuig ( dus een schip), dat een veerdienst over groot water onderhoudt. Gerelateerde termen: veer, veerboot, pont, heen-en-weer, gierpont, kabelpont, reeppont, veerwagen, voetveer, wagenveer, overzet, zweefveer.

~veerdam:
verhoogde weg, die naar een veer(3) leidt.





~veerdienst:
1> veer, overzet: een verbinding, die met een vaartuig, tussen twee of meer, op verschillende oevers gelegen, plaatsen, onderhouden wordt. Gerelateerde termen: veer, veerboot, pont, heen-en-weer, gierpont, kabelpont, reeppont, veerwagen, voetveer, wagenveer, overzet, zweefveer.
2> zie beurtveer (2).





~veergeld, schouwgeld, schouwrecht, veerpenning :
geld dat men voor het laten overzetten van personen, vee of goederen moet betalen.

Volgens het WNT is 'schouwrecht' veergeld en niet, wat men misschien verwachten zou 'veerrecht'.

~veerhaven:
haven, waarin een veerboot(1) ligplaats heeft. Zie ook veerstal.

~veerhengst:
1> in zekere mate op een Hengst gelijkend vaartuig dat voornamelijk voor het vervoer van vracht gebruikt werd. Het door E. van Konijnenburg getekende vaartuig wijkt echter in diverse opzichten flink af van de gewone Hengst. Onder andere is er van een knikspantromp in het geheel geen sprake meer; het lijkt zelfs een rondbodem. Alleen de voorstevenbalk lijkt overeen te komen met die van de hengst. Het vaartuig doet onder hand meer denken aan de oudste vormen van de Kaag.
Ook gewone Hengsten zoals die gebruikt werden in de visserij werden echter wel gebruikt voor veerdiensten.

Haalmeijer en Vuik noemen dit schip wel en weten te vertellen dat het 15 meter lang en 5 meter breed is, maar reppen met geen woord over het toch afwijkende model.
Net zoals de Hoogaars ligt het scheepje een beetje voorover; is het koplastig.

2> volgens GJ Schutten (blz.366) een op de gewone Hengst gelijkend schuitje van circa 8 bij 2,5 meter, dat tussen de zeventiende en negentiende eeuw rond 's-Hertogenbosch veelvuldig als beurtscheepje gebruikt werd.

~veerhuis:
a> bij vrachtveren: gebouw waarin beurt- en veerschippers zich verzamelden en verladers troffen.
Gerelateerde term: schippershuis.
b> bij passagiersdiensten: gebouw met wachtruimte, danwel een herberg of een logement voor hen die met het beurtveer moeten.
Gerelateerde term: veerhuisje.





~veerhuisje:
gebouw(tje) waarin de veerman verbleef (woonde).





~veerinrichting:
1> het geel van zaken, nodig zijn voor het uitoefenen van een veerdienst.

2> mechanische inrichting tot het opvangen van schokken, het opspanning houden van verbindingen e.d. ondermeer toegepast bij sleephaken en strangenklemmen.

~Veerkaag:
willekeurige Kaag welk een beurtveer of overzetveer vaart.

~veerleuver:
vermoedelijk een knipleuver.

Bron: documenten tagrijn Weduwe S.J. de Vries & zonen.

~veerman:
veerbaas of veerschipper.

~veerpenning:
1> niet voldoende bekend. Waarschijnlijk een penning welke aan de veerschippers uitgereikt werd opdat zij konden bewijzen dat ze gerechtigd waren het beurtveer uit te oefenen.

2> in sommige streken: veergeld.

~veerpont:

hedentendage eigenlijk een dubbelzegging, aangezien zowel een veer als een pont een verbinding over het water onderhouden. Het is mogelijk dat 'pont' slaat op het scheepstype, dat vroeger voor het onderhouden van een dergelijke verbinding veelvuldig gebruikt werd.

vrijvarende veerpont

: term, die in de diverse reglementen gebruikt wordt, voor vaartuigen, die een verbinding, tussen twee aan het water gelegen plaatsen, onderhouden, waarbij het vaartuig niet door enige permanente verbinding met de oever of met de bodem van het vaarwater in haar bewegingen gehinderd wordt.

niet vrijvarende veerpont

: een veerpont, die een permanente verbinding met de oever of de bodem van het vaarwater heeft. Bijvoorbeeld: een kabelpont, een reeppont, een gierpont, een kettingpont, enz. Zie verder bij pont.
Gerelateerde termen: veer, veerboot, heen-en-weer, gierpont, kabelpont, reeppont, veerwagen, voetveer, wagenveer, overzet, zweefveer.





~veerrecht:
het recht om ergens, als enige, een veerdienst te mogen onderhouden.





~veerschip:
1> beurtschip: schip (van een willekeurig scheepstype), dat gebruikt wordt voor een beurtveer. [A>]

2> mogelijk ook de naam van 14de eeuws scheepstype. Helaas geen verdere gegevens bekend.

3>

FRIES VEERSCHIP

zie bijFries beurtschip.





~veerschipper:
 schipper op een veerschip.





~veerschroefboot:
erg lelijke samenstelling waarmee men een veerschip dat voor de voortstuwing gebruik maakt van een scheepsschroef, wilt aanduiden.

De term werd aangetroffen in 'Maas en Merwe - geschiedenis van de Stoomboot Reederij Fop Smit & Co' door W.J.J. Boot.

~veerschuit:
1> kleine pont of grote open boot, waarmee een veer onderhouden wordt.
2> oude term voor beurtschip.





~veersnik:
bepaalde uitvoering van de Friese snik.





~veerstal, veer(3):
plaats waar de veer- of beurtdienst aankwam.





~veerstoep:
1> een stoep, waar een veerschuit aanlegt.
2> stenen glooiing, waar de klep van de pont op neer gelaten wordt of tegenop schuift.
3> naar het water aflopende weg.





~veerwachter:
veerbaas.

~veerwagen:
soort pont, die, vaak 'dwarsscheeps', over een, op de bodem van het vaarwater gelegde, rails rijdt.
Soms foutief  wagenveer genoemd.

Waarschijnlijk het enige vaartuig dat rijdt i.p.v. vaart.

Gerelateerde termen: veer, veerboot, pont, heen-en-weer, gierpont, kabelpont, reeppont, voetveer, wagenveer, overzet, zweefveer, kettingpont.

~veerweg:
weg naar een veer(3).





~veeschot:
in het ruim geplaatste wanden, waarmee men het vee (meestal koeien) op zijn plaats en staande hield.





~veeschouw:
door GJ Schutten (blz.329) genoemd vaartuig uit de omstreken van Leiden, dat, net als de bekbok aan de voorzijde open was.





~veeschroefstoomboot:
vreemde samenstelling: vaartuig ingericht voor het transport van vee, welke door een stoommachine, die een schroef aandrijft, voortgestuwd wordt.

Vanzelfsprekend is dit geen algemeen gebruikelijke term (daarvoor is hij zowiezo te lang), maar ik vond hem echter wel de moeite van het vermelden waard.

~veeschuit:
1> veevlet, weijschuit: verzamelnaam voor diverse boerenschuiten, die voor het transport binnen het veehoudersbedrijf gebruikt werden. [Gerelateerde scheepstypen/soorten >]

2> zie bekbok.





~veevlet:
1> zie veeschuit. [Gerelateerde scheepstypen/soorten >]
2> zie Langedijker vlet.

Het woord vlet heeft in deze weinig te maken met het algemeen bekende scheepstype vlet. [uitleg]

~veevaren:
het varen met een lading vee (meestal koeien).





~veiligheidsafstand:
de afstand tussen het vlak van de grootst toegelaten inzinking en het laagste punt, waarop het schip niet meer waterdicht is. Vergelijk: vrijboord.





~veiligheidshaak, laadreephaak, laadhaak:
haak, die niet makkelijk ergens achter blijft haken. Dat kan een klephaak zijn, maar ook kan de haak aan de bovenzijde van de opening voorzien zijn van een vaste nok, welk ongewenst inhaken moet voorkomen.
Zie ook hijshaak.

~veiligheidsklep:
zie veiligheidsventiel.





~veiligheidslijn:
1> grijplijn: boven de luikenkap of langs het gangboord, gespannen draad, waaraan men zich kan vast houden. [A>]

2> lijn, waarmee een reddingvlotcontainer aan het schip verbonden is en waarmee tevens de container geopend wordt.

3> zorglijn.





~veiligheidsventiel, veiligheidsklep:
inrichting op onder druk staande vaten, ketels en dergelijke, welke automatisch opent wanneer de druk te hoog oploopt en weder sluit wanneer de druk tot beneden de ingestelde waarde gedaald is.

De veiligheidsklep is vooral bekend van stoomketels, maar ook diverse andere ketels en vaten welke onder druk kunnen komen te staan zijn voorzien van veiligheidsventielen. Indien de damp of het gas dat via de klep ontwijkt gevaar voor personen, die in de buurt van het ventiel kunnen zijn, oplevert dan is het ventiel gekoppeld aan een afblaasleiding/afblaaspijp.

Gerelateerde term: afblaasventiel.





~veiligheidszeil: reddingkleed.





~veilingschuit:
schuit die tuinders gebruiken om hun waren naar de veiling te brengen. Geen bepaald type of bepaalde soort vaartuig. [Gerelateerde scheepstypen/soorten >]




~Veldschuit, akkerschuit::
1> in sommige streken gebruikt als synoniem voor boerenschuit; dus zowel voor de veeteelt als voor de land- en tuinbouw gebruikt. Zie ook: Strekerveldschuit.
2> niet voldoende bekend! Mogelijk verkorting van scheepstypebenamingen als strekerveldschuit en  veldzorgschuit.





~veldsmid:
verplaatsbare stalen constructie, waarop een klein smidsvuur gestookt kan worden. Voornamelijk gebruikt bij het klinken. [A>]





~veldvisser:
iemand die voornamelijke in de sloten en vaarten tussen landerijen en weilanden vist.





~veldzorgschuit:
Langedijker platkopschuit van de Stichting Veldzorg.
[EA>]





~velling:
houten ring, waardoor de spaken van het stuurrad steken. (Oude naam voor velg.)





~ventersboot:
in onbruik geraakte benaming voor een (geroeide) (houten) parlevinker.

~ventilator:
1> algemene benaming voor een constructie, die op een luchtopening geplaatst kan worden.

2> als 1, maar met een bewegend deel, dat door de wind in beweging gebracht wordt en dat de lucht in de opening in beweging brengt. Zie bijv. aspiromatic.

3> blower: mechanische inrichting voor het verplaatsen lucht.
Onder andere voor de luchtverversing van vertrekken gebruikt, maar ook een onderdeel van sommige gasgeneratoren, dat bij het aansteken van de vergasser voor de benodigde 'kacheltrek' moet zorgen.

~ventilatorkoeling:
vorm van luchtkoeling door middel an een grote, meestal via V-snaren aangedreven, ventilator.
[A>] Gerelateerde term: vliegwielkoeling.





~ventjager:
1> term die, in Zeeland, gebruikt werd voor de schepen, die de vis, welke o.a. te Middelharnis aan land gebracht werd, naar de (markten in de) Vlaamse steden vervoerden.

Vent slaat dus op het feit dat de vis gevent, dus direct aan particulieren verkocht, werd en jager wijst er op dat hiervoor snelvarende zeilscheepjes gebruikt werden.

2> oud synoniem voor parlevinker.





~ventschip:
zie ruilebuitschip.

~Venus, Turfvenus, turfschuit:
sterk op de overnaadse Turfijker gelijkend vaartuig. Mogelijk iets groter en in kop en kont iets behaalder. Volgens Groenewegen getuigd met een sprietzeil.

Volgende