banner
Naar de Verenigingssite Naar Binnenvaarttaal
Niet bij het juiste woord aangeland?
Typ het gezochte woord in het zoekvak links en klik op zoek!
Vink 'in Binnenvaarttaal' aan als U meer dan alleen een verklaring zoekt.


Aanvullingen en correcties zijn welkom!



Woordenlijst Kij





~kijkglas:
1> peilglas.

2> druppelglaasje.

3> druppelvenster.





~kijkhoogte:
ongeveer de hoogte, boven de waterlijn, waarop de ogen van de roergangerzich bevinden. De term wordt hoogdzakelijk gebruikt voor de kijkhoogte op schepen met een hefstuurhuis, wanneer deze in zijn hoogste positie gebracht is. Deze maat is voornamelijk bij duwboten en containerschepen van belang.





~kijkpoort:
zie tankpoort.






~kikker:
1> bekklamp, lipklamp, kruisklamp, belegklamp, kruishout, klamp:
voorwerp met twee, tegenover elkaar staande, uitsteeksels, de oren of hoornen, waarop men een touw kan beleggen. Plaatselijk ook kikvors genoemd.[A> gietijzeren kikker.]
Zie ook: krab.

2> houten of metalen wervel.





~Kikkerbilssluis:
brug in de Prins Hendrikkade Amsterdam, daar waar deze de Oude Schans kruist.
Naar men zegt ontleent deze sluis zijn naam aan een houtkoperij 'De Kikkerbil' die in de nabijheid gevestigd geweest zou zijn, daarbij zou een 'kikkerbil' dan een stuk hout moeten zijn dat in de scheepsbouw gebruikt werd. Alhoewel beide verklaringen regelmatig opduiken zijn er, voor zover mij bekend, geen bewijzen voor het bestaan van de houtkoperij of een stuk hout met die naam. De naam duikt reeds in 1724 op kaarten op. De brug heeft echter pas in de 19de eeuw officieel deze naam gekregen. De sluis staat ook bekend als de West Indische waterkering of Kent U zelven.

Naar men zegt ontleent deze sluis zijn naam aan een houtkoperij 'De Kikkerbil' die in de nabijheid gevestigd geweest zou zijn, daarbij zou een 'kikkerbil' dan een stuk hout moeten zijn dat in de scheepsbouw gebruikt werd. Alhoewel beide verklaringen regelmatig opduiken zijn er, voor zover mij bekend, geen bewijzen voor het bestaan van de houtkoperij of een stuk hout met die naam. De naam duikt reeds in 1724 op kaarten op. De brug heeft echter pas in de 19de eeuw officieel deze naam gekregen. De sluis staat ook bekend als de West Indische waterkering of Kent U zelven.






~kikkerhoeker:
zie hoeker.





~kikvors:
voorwerp met twee, tegenover elkaar staande, uitsteeksels, de oren of hoornen, waarop men een touw kan beleggen. De term wordt onder meer door riviervissers te Woudrichem, Heerwaarden, Wamel, Dreumel enz. gebruikt maar gewoonlijk spreekt men van kikker.
Bron: Dr. Th. H. van Doorn, Terminologie van Riviervissers in Nederland.






~kil:
1> kiel. (Samenstellingen met kil zijn niet opgenomen!)

2> Zuid-Nederlands voor kleine kreek.





~killen:
het ontstaan van rimpelingen in het zeil, wanneer men te scherp aan de wind zeilt.





~kilometerraai, kmr., raai :
1> afgeperkte afstand van 1000m.
Zie ook Rijnkilometertelling.

2> verkorting van kilometerraaibord. b> (de waarde van) het getal dat op het kilometerraaibord aangebracht is. In oudere teksten wordt vaak de term afstand(s)cijfer in plaats van kilometerraai gebruikt.





~kilometerraaibord, kilometerraai, raaibord:
bord waarop de afstand tot het begin van het vaarwater in kilometers is aangegeven.[A>]
De afstanden tussen twee opeen volgende borden op de rivieren is, in verband met de veranderlijke loop, niet altijd 1000m. Door bochtafsnijdingen zijn sommige borden vervallen of dichter bijelkaar geplaatst. In dat laatste geval spreekt men van korte-kilometers.

[E> Rheinkilometrierung (Duitstalig-PDF file)]
gerelateerde termen: myriameterpaal, raaipaal, Rijnkilometertelling, raaien.





~kim, kimme, buitenkim:
de overgang van zijde naar vlak.
Oorspronkelijk bedoelde men met kim de kromming van de steven.

hoekige kim
: een kim die uit één of meerdere hoekige overgangen bestaat.

ronde kim
: een kim die geen knikken vertoont.

vierkante kim
: een kim die uit één haakse overgang bestaat.





~kimaanzet:
het punt waar het vlak overgaat in de kim.





~kimbalk: kimweger(2).





~kimbed:
steun- en glijbalk van een sleephelling waarop het schip met de kim kan steunen.





~kimbeplating:
de staal platen die de kim vormen.





~kimbocht: de dwarsscheepse lijn die door de kim beschreven wordt.





~kimboord: kimgang.





~kimdikte:
de huiddikte van de kimmen. Zie ook vlakdikte.





~kimdubbeling:
extra staalplaat over de kim van een stalen schip. [A> nr's 7.]





~kimgang, kimboord:
1> wentelstrook: bij schepen met een ronde kim: de gang of gangen waarmee de kim gevormd wordt.
De term wentelstrook gebruikt men vrijwel uitsluitend voor de eerste kimgang, die tegen het vlak aanligt.
Volgens Maurice Kaak is de term kimboord vooral gereserveerd voor de onderste gang van de kim. In Vlaanderen ziet men deze echter nog als deel van het vlak. In één zijner tekeningen plaatst hij echter het (gebogen) kimboord in het verlengde van de knoeselplank.
Ook op stalen schepen spreekt men van een kimgang, deze bestaat soms ook uit meerdere naast elkaar gelegen gangen. De afzonderlijke stukken noemt men kimplaten.


2> zandboord, kimplank: bij schepen met een knikspantromp, dus scherpe kim: de onderste gang (van normale breedte) van de zijde.
De term is vrijwel uitsluitend van toepassing op houten schepen.


3> zie overgangsplank, ile.





~kimhaak:
haak waarmee men vaten hijst. Zie verder bij schinkelhaken.





~kimhoeklijn:
hoeklijn, die de overgang tussen vlak en zijde vormt. [A>]





~kimkiel:
haaks op de kim staand, langsscheeps, vlak, dat de drift tijdens het zeilen moet beperken. Voor zover bekend: in de beroepsvaart niet vaak toegepast. Vergelijk: slingerkiel.





~kimklamp:
deel van de scheepsbeplanking wanneer deze uit niet regelmatige stukken (zoals gangen) bestaat.
Zie ook bij kimstuk.





~kimknie, kniestuk, zitter, spant:
deel van de inhouten, dat de verbinding tussen vlak en zijde, eventueel tot en met het berghout, verzorgd. De term wordt gebruikt bij de zogenaamde platbodems, en bij schepen met een knikspantromp. Vergelijk krommer.
Gerelateerde termen: kromhout, legger, lijf, nek, spant, tak, enz.





~kimkoeling:
vorm van kielkoeling, waarbij buizen of kokers, in- of uitwendig, tegen de kim aangebracht zijn.
[A> uitwendige kimkoeling]





~kimkrommer:
ongebruikelijk synoniem voor krommer.
Bron G.J. Schutten.






~kimlat, kimweger(2):
bij schepen met een hoekige kim: een lat op of in de hoek tussen het vlak en de zijde.





~kimme: kim. (Ook in samenstellingen.)





~kimmedracht:
1> soms als synoniem voor kimtilling gebruikt. Of dit correct is, is mij nog niet bekend.

2> de draaiing, die een gebogen plank, die als gang (voor de kim) gebruikt gaat worden, moet hebben.





~kimnaad:
de naad tussen de onderste kimgang en de buitenste vlakgang.
Te vinden in: F.N. van Loon Beschouwing van den Nederlandschen scheepsbouw met betrekking tot deszelfs zeilaadje. Haarlem 1838.






~kimplaat:
elk der staalplaten, die de kim vormen.





~kimplank:
1> één der planken (delen), die samen de kimgang(en) vormen.

2> kimgang, zandboord: bij schepen met een scherpe kim: de eerste gang boven de kim of kimlat.

3> soms gebruikt als benaming voor de buitenste plank van het vlak. Dit kan echter aanleiding tot verwarring geven.
Deze aanduiding is bij opgravingen van aak/boerenschouw-achtige modellen niet ongewoon en wordt dan zelfs ingekort tot kim. Deze buitenste vlakdelen zijn langs hun buitenrand vaak dikker dan elders. In het Vlaams spreekt men, in vergelijkbare gevallen, van knoeselplanken.

Gerelateerde termen: kim, kimstuk, overgangsplank, enz.





~kimsent,:
sent die op het grootsprant de kim ongeveer halverwege de ronding snijdt.





~kimstuk:
term die bij opgravingen van bepaalde schepen voor delen van de houten scheepshuid geïntroduceerd is. Het gaat om Romeinse schepen met een huid die samengesteld is uit onregelmatig gevormde delen. In dit geval noemt men zowel de overgangsplank, als de eerste gang daarboven kimstuk. Delen daar dan boven op noemt men kimklamp en boord.





~kimtilling, kimmedracht, oploop :
de mate waarin de zijkant van het vlak hoger ligt, dan het midden. Men spreekt ook wel van kimmedracht en scherpte.
Het is niet ongebruikelijk dat de kimtilling in voor- en achterschip groter is dan daar tussen in. Veel platbodems hebben geen kimtilling. Hebben zij echter een dwarsscheeps geknikt vlak, dan is er wel sprake van kimtilling.

gerelateerde term: tilling.





~kimvorm:
het model welke de dwarsdoorsnede van de kim heeft. Men ronde kimmen, hoekige kimmen en vierkante kimmen.





~kimvulling, trimvulling:
kleine houten klossen vullingplankjes, of gestort beton, tussen de spanten en de buitenste kattesporen.
Gestorte betonnen kimvullingen worden al in een scheepsbouwtekening van voor 1918 aangegeven.






~kimweger:
1>
Skutsjemuseum.nl.">Klik hier
voor
afbeelding
langsscheepse versterking, in de vorm van een platte balk, een balkweger, over de spanten in de kim. [A>] Soms ook kimwegering genoemd.
Soms zijn er meerdere kimwegers aanwezig. Die aan de onderzijde van de kim noemt men liggend, die aan de bovenzijde staand.
De liggende kimweger moet niet verward worden met het zijzaadhout. De bovensten noemt men strijkwegers. Ook spreekt men wel van boven-, onder- en tussenkimweger.


2> kimbalk, kimlat: bij schepen met een hoekige kim: een balk in de hoek tussen vlak en zijde.





~kimwegering, binnenkim:
1> deel van de wegering dat tegen de binnenzijde van de kim ligt.[A>]

2> zie kimweger.





~kimstringer:
langsscheepse hoeklijn, over de spanten, aan de binnenzijde van de kim.





~kin:
1> voorste deel van de kiel. Verouderd.
Het is onzeker of dit woord ook in de binnenvaart opgang heeft gevonden.


2> bepaalde maat. Alleen als verkleinwoord; zie kinnetje.





~kinbakkes:
zie bakkes.





~Kinderdijkse hoogaars:
kleine Hoogaars tot circa 9 meter lang, drie meter breed. In tegenstelling tot de andere Hoogaarsen is deze grotendeels, dus ook nog voor de mast, open. Er is slechts een kleine voorplecht. Ook heeft de vissersuitvoering een bun en is het roer niet vissend: het steekt niet onder het vlak uit. De achterstevenbalk staat wat steiler dan bij de andere types.
Volgens Haalmeijer en Vuik is het mogelijk het oudste type. Ze werden zowel als vrachtscheepje, als ook als veerscheepje, melkvaarder en als visserschip gebruikt. Enkele bronnen vermelden dat het vlak recht is, andere bronnen vermelden dat het vlak sterk gebogen is...... Voor de bronnen zie bij Hoogaars.






~kinderkooi:
kooi waarin één of merdere kinderen slapen.





~kink:
1> sterke draai, tegen de slag in, in touw of staaldraad.

2> zeer krappe slag in een eind touw of draad.





~kinkhoorn:
als blaastoeter gebruikte schelp.
Naar het schijnt waren er vissers op de Zuiderzee die schelpen uit subtropische wateren (Strombus gigas of Vleugelhoorn) bij wijze van blaastoeter/misthoorn gebruikt hebben. Het is echter niet bekend of dit een wijd verbreide gewoonte was.

Ondermeer genoemd bij: nieuwlanderfgoed.blogspot.nl






~kinnebak:
de wangen van een braadspil.
Bron: Lezing door G.J. Schutten. De term is mogelijk alleen in zeer beperkte kring in gebruik geweest.






~kinnebaksblok:
houten blok waarvan één van de wangen onderbroken is, zodat men niet de gehele lengte touw moet inscheren. Deze opening kan soms met een klepje, de overval, gesloten worden. Zie ook: klapblok.





~kinnetje:
bepaalde hoeveelheid. a> een kwart ton (vat?) spiering. (Vermoedelijk circa 40 liter of kilo. Bron: meertens.knaw.nl)
b> circa 20 kg. bot.
Diverse termen inzake de visserij >.
Bron: Dr. Th. H. van Doorn, Terminologie van Riviervissers in Nederland.






~kinpoot:
Vlaams voor kimknie mogelijk ook voor krommer. Soms ook poot genoemd.
Bij mij bestaat de indruk dat kinpoot een verbastering van kiMpoot zal zijn. Dat woord wordt echter nergens genoemd.






~kip:
1> ongebruikelijk en verouderd synoniem voor katrol.

2> een laag balken van een vlot.

3> klein vlotje bestaande uit één laag balken.

4> arm van een kipanker.

5> hulpwerktuig van een blokmaker.





~kipanker:
1> oude term voor een soort van vaaranker.
De term kipanker in deze zin wordt in het Waasch Idioticon van 1904 geschreven door Amaat Joos genoemd.


2> (oneigenlijk) synoniem voor klipanker.





~Kipbak:
scheepstype? Niet voldoende bekend. Vaartuig dat men éénzijdig, met water, ballast om zo de lading overboord te laten raken. Volgens sommigen zou dit ook een zolderschuit genoemd kunnen worden.
Zie ook tuimelbak.





~kippe(n)kont(je):
zie bij hennegat/kruiserhek.





~kippen:
katten(3).





~kiptakel, kiptalie:
takel die aan de partuurlijn, later aan een oog of sluiting aan het ankerkruis bevestigd wordt en waarmee het anker aan boord, of tegen het schip, boegspriet, kluiverboom, botteloef of kraanbalk getrokken, wordt.





~kiptalie:
zie kiptakel.





~kisnet:
vermoedelijk Vlaams woord. Bepaald soort visnet met halfronde opening, waarvan de rechte onderzijde uit een strakgespannen pees bestaat.




~kist:
1>
DE KISTEN
:
a>: ruimte onder het voordek, ter weerszijden van de kokerluiken. Voornamelijk op Groninger bollen en skûtsjes van toepassing.
Bron: onder meer K. F. Gildemacher, K. Jansma, J. Kuipers:Skipperstaal.
De ruimte onder het voordek werd op de kleine schepen (waar de mast door het dek steekt) door de ruimte die nodig was om de mast te kunnen strijken in feite in tweeën gedeeld. Vandaar dus kisten, meervoud. Om deze ruimte te kunnen gebruiken en de mast te kunnen blijven strijken, werd de benodigde ruimte voor de mast vaak met houten schotten afgeschermd. Vanaf ongeveer de twintiger jaren der twintigste eeuw werd daar ook een hokje voor het toilet (een emmer) getimmerd. Aangezien deze betimmering van hout was zou men van een bekisting kunnen spreken, maar of daar het woord ook vandaan komt, is niet bekend.
De grotere schepen strijken de mast niet door het dek heen. De kokerluiken op de uitwip ontbreken dus. Om toch wat makkelijk bij de ruimte onder het voordek te kunnen, werd er een luik gemaakt; het kistluik.

b> ruimte onder het voordek, in het verlengde van de mastkoker, dat met behulp van wegneembare schotten van de rest van de ruimte onder het voordek gescheiden kon worden.
Bron: Hijlke Klazes Wiersma in Jachten en Jagen van Netty Gabel en Klaas Jansma. Hier bedoelt men dus juist de ruimte die vrij moet blijven om de hieling van de mast te laten passeren, terwijl men onder a juist de ruimte er naast bedoelt.
Gezien de meervoudsvorm zou men eerder verwachten dat het woord, zoals ook onder a omschreven is, betrekking heeft op de overblijvende ruimtes.

Zie ook: kistluik.

2> later ook gebruikt voor: tijdelijk, door middel van een kistenschot, bij het vooronder betroken gedeelte van het ruim.

3> kistje: zie aalkistje.

4> verouderde term, die voornamelijk in België gebruikt werd voor een verlenging van het ruim, dat niet met luiken afgedekt werd.
Bron: A. Joos Waasch Idioticon via het WNT. Wat er echter met 'verlenging' bedoelt wordt is me niet duidelijk.






~kistbank:
bergruimte die tevens als zitplaats dienst doet.





~kistbrug:
soort van pontonbrug opgebouwd met houten kisten, die als drijflichaam fungeren. Dit soort bruggen werden door de genietroepen gebruikt. Soms in één adem met de schipbrug genoemd.





~kistdam:
dam, bestaande uit twee houten wanden met daartuseen 'grond'.





~kistenhaak:
zie kisthaak.





~kistenschot, kistschot:
tijdelijk dwarsscheeps houten schot voor in het ruim, geplaatst met het oogmerk een tijdelijke, voor persoonlijke zaken geschikte, ruimte te scheppen.
Zie ook 'de kisten' (kist).
Niet te verwarren met het zandschot!





~kisthaak, kistenhaak:
handgreep met haakvormig gebogen stuk staal wat gebruikt wordt om kisten te verplaatsen.
Om kisten te kunnen hijsen gebruikt men soms ook een speciaal soort haken deze worden duivelsklauwen genoemd.






~kistluik:
1> met een luikenkap, afsluitbare opening in het dek, voor de mast, waardoor lading in het ruim gebracht kan worden.
Of de naam nu ontleend wordt aan de kistvormige vorm van dit luikenkapje en dat dat de naam over gedragen heeft op de kisten of dat het andersom is, is mij niet met zekerheid bekend. A. Joos (Waasch Idioticon 1900-1904) zegt juist dat het ruim dat men de kisten noemt niet met luiken gedekt was.


2a> elk der luiken ter weerszijden van de uitwip waarlangs de kisten bereikbaar waren. Deze luiken schenen alleen op houten skûtsjes voor te komen.
b> op stalen (of nieuwe houten) skûtsjes en aanverwante scheepjes wordt de term soms voor de kokerluiken en bij uitbreiding voor de hele uitwip gebruikt.
Bron: Skipperstaal en website skutsjemuseum.nl.


3> op Vlaamse schepen ook: een met het vooronderdeksel vergelijkbaar luik, dat toegang tot het ruim onder het voordek geeft.





~kistschot:
zie kistenschot.





~kistwerk:
tijdelijke houten verhoging van de den, tijdens het bergen van een gezonken vaartuig. Zie ook opkisten.





~klaar:
KLAAR SCHIP MAKEN
: het schip opruimen, voor vertrek gereed maken.
Zie ook klaren.





~klaarbak:
grote houten bak waarin men de gevangen vis sorteerd.





~klaarlopen:
op de juiste wijze over boord en in het water geraken. Wordt gezegd van visnetten in het bijzonder van het hardernet wanneer dit uitgeroeid wordt. Overige termen inzake het vistuig L> .
Bron: Dr. Th. H. van Doorn, Terminologie van Riviervissers in Nederland.






~klaarmaken:
uit de knoop halen, opruimen, schoonmaken. Zie verder bij klaren.




~klaarnet:
soort schepnet waarmee men kaart. Ook klaarzak genoemd.





~klaarspoelen:
het uitspoelen van het kuilnet bij de ankerkuilvisserij. Zie ook bungelen en dwarsbroezen.





~klaarvaren:
ergens langs varen, iets ontwijken. Ook vrijvaren.





~klaarzak:
1> soort schepnet waarmee men kaart. Ook klaarnet genoemd.

2> soort van in de bun gehangen fijnmazig leefnet.

3> als leefnet gebruikt fijnmazig net, dat als een zak tussen vier in de bodem gestoken palen hing.
Genoemd in: Dr. Th. H. van Doorn, Terminologie van Riviervissers in Nederland.






~klaas:
1> houten klaas, Klaas Jacobsen: zie boeitang.
2> Jacobstang: houten nijptang.





~kladzeil:
zie emerzeil.





~klamaai:
1> raveling: vrijwel onbekende term voor een langsscheeps balkje tussen twee opéénvolgende dekbalken.
Gerelateerde term: scheerstok.

2> geheel, in de dekbalken, ingelaten dekweger.





~klamaaien:
het werken (breeuwen) met een klamaaiijzer.





~klamaaiijzer:
soort beitel met breed blad die gebruikt wordt bij het breeuwen. Vermoedelijk werd het klamaaiijzer als een soort wig in de breeuwnaad gedreven om het (opnieuw) breeuwen van de gangen te vergemakkelijken.
Het aantal betrouwbare beschrijvingen van het gebruik van dit, reeds door Cornelis van IJk genoemde werktuig, is gering.
Het woord schijnt uit het Noors afkomstig te zijn.






~klamp:
1> houten kikker.
Ook belegklamp of kruisklamp genoemd.
Gerelateerde term: sjorklamp.
HALVE KLAMP
: een klos met een naar beneden gericht uitsteeksel waar men een touw (meestal een val) op vastzet, ook bekklamp, teenklamp en mogelijk ook lipklamp genoemd. [A>]

2> dik stuk hout of overeenkomstige, danwel vervangende constructie in staal. Zie ook: beerklamp, boegklamp, boeiklamp, dwarsklamp, luikklamp, aanvaarklamp, knieklamp, knaap.





~klampbolder:
penbolder met enigszins rechthoekige doorsnede en naar binnentoe afgeronde bovenkant. Dit type bolder was op houten schepen (in de Noordelijke provincies?) vrij gebruikelijk, later werd dit type ook in gietijzer gemaakt, maar is uiteindelijk door de ronde bolder verdrongen.
[A> Meer bolders]
Niet bekend is of deze benaming gebruikelijk is (geweest). De term kan van recente datum zijn.
De term is mogelijk ontstaan doordat bepaalde bolders meegevormd werden door bij de bouw van houten schepen langere oplangers of staanders te gebruiken, terwijl andere gevormd werden door een flink stuk hout (een klamp) tegen de binnenzijde van het boord te klampen.
Dit soort bolders wordt in sommige kringen klauwbolder genoemd.





~klampbouw:
in de houtbouw: de wijze waarbij men na het het aanbrengen van de basisonderdelen, met behulp van mallen, eerst de buitenkant vormt en pas daarna de spanten aanbrengt. Tijdens dit werk worden de gangen met een groot aantal boeiklampen met elkaar verbonden.
De term is mij tot op heden alleen bekend uit het boek "Æbelina, de Doem van Eer".
Tegenwoordig spreekt men helaas meestal van "shell first" en "Frame first". Respectievelijk in fatsoenlijk Nederlands schaalbouw en spantenbouw. Dit soort termen zijn echter alleen in de beschrijvingen van de bouw van schepen in zwang. Op de werven zelf zal men het wel nooit gebruikt hebben.
Klampbouw kwam al in de vroege middeleeuwen voor. Het werd voornamelijk op de karveel (gladboordig) gebouwde delen toegepast. De overnaadse delen hadden door hun bouwaard al voldoende houvast.
Volgens de schrijvers van voornoemd boek ontleent deze bouwwijze zijn naam aan het veelvuldig gebruik van houten klampjes tijdens de opbouw van de romp. Ik kan niet zeggen dat de Æbelina hiervan een erg duidelijk voorbeeld is.

Gerelateerde termen: boeiklamp, klampspijker, spijkerpen, enz.





~klampen: aanklampen.





~klampspijker:
1> spijker met een grote platte kop, vooral gebruikt voor het vast zetten van klampen . Soms ook knaapspijker genoemd.
Bron: Handleiding tot de Kennis van het Schip. Met platen. Door G. P. J. Mossel 1859.

2> spijker, bestemd om iets tijdelijk op de plaats te houden en daarom eerst door een klein stukje vrij dun hout geslagen is.
Wanneer de spijker overbodig geworden is, splijt men het dunne klosje zodat men makkelijk bij de kop van de spijker kan







~klampriem:
zie bij roeispaan.





~klap:
1> klapje: korte periode waarin de schroef in werking is.

2> de pontklep.

3> brugdek van een klapbrug.

4> een klapbrug.

5> scharnierend vrij vlak luik dat toegang geeft tot een begaanbare ruimte.

6> 'tentje', huikje, op een vissersschuit. De term wordt onderandere te Moordrecht en Gouderak gebruikt.
Genoemd in: Dr. Th. H. van Doorn, Terminologie van Riviervissers in Nederland.






~klapanker:
verbastering van klipanker.





~klapankerlier, klaplier:
ankerlier waarvan het bovenste deel (om de kruiphoogte van het schip te verminderen) weggeklapt (of verwijderd) kan worden.





~klapblok:
een enkelschijfs blok waarvan een deel van de wang weggeklapt kan worden, zodat het touw er ingelegd kan worden en men niet de hele lengte moet inscheren. Het klepje dat over de opening ligt noemt men de overval. [A>] Zie ook: kinnebaksblok.
Al meer dan een halve eeuw wordt de term voetblok als synoniem voor klapblok gebruikt. Toch ben ik van mening dat dit op een misverstand berust. Een klapblok wordt wel vaak als voet- of lastblok gebruikt, maar niet elk voetblok is een klapblok.






~klapdavit:
davit, die bij het strijken van de bijboot, naar buiten kantelt.
Dit type davit is op binnenvaartschepen niet erg algemeen.






~klapdeur:
zie klepdeur.





~klapdol:
roeidol of eigenlijk een roeikast bestaande uit twee opstaande stalen pennen, die naar binnentoe weg te klappen is.





~klapgijp:
een onverwachtse gijp.





~klaphekkenroer:
roer met een lang blad dat aan een, door het achterschip lopende, roerkoning bevestigd is en waarbij van de bovenzijde van de roerkoning tot de achterzijde van het blad een of twee bogen, de roeidennen, lopen.
Het klaphekkenroer werd op onder meer de Keen, toegepast. De houten roeren kennen nog een eenvoudiger variant met rechte zware latten. Bij de stalen roeren zijn de roeidennen meestal vervangen door één sierlijk gebogen staalprofiel.

Gerelateerde term: hernaroer.





~klaphut, klapstuurhut:
stuurhut met neerklapbare (of verwijderbare) bovenbouw, ook 
afbreekbare stuurhut
genoemd





~klapkooi:
kooi waarvan een gedeelte, met beddegoed en al, op geklapt kon worden.
Over dit soort kooien wordt weinig gesproken, maar ze schijnen wel bestaan te hebben.






~klaploper :
1a> vaak gebruikt als synoniem voor bakstagstalie, vooral wanneer deze uit 3 of 4 schijven verdeeld over twee blokken bestaat.
b> minder gebruikelijke en onjuiste benaming voor diverse takels met één of twee schijven.
De 'foute benamingen' zijn waarschijnlijk ontstaan doordat men oorspronkelijk voor de bakstagstalie vaak een ECHTE klaploper gebruikte. Naar mate de tuigages zwaarder werden, ging men zwaardere takels gebruiken, maar velen bleven de gebruikte takel KLAPLOPER noemen.
Dit alles heeft uitsluitend betrekking op de binnenvaart.


2> de ECHTE klaploper, een enkeljol, bestaat uit een enkelschijfsblok dat aan de bakstag bevestigd is. De loper van dit blok, de bakstagloper, is aan één zijde, het staande part, bevestigd aan het schip. Met de andere zijde, het halende part, kan de bakstag strak gezet, of gevierd worden.
Het geheel werkt als een halflasttakel. De kracht die men uit kan oefenen op de bakstag is dus ca. tweemaal zo groot als de kracht die men op het halende part zet.
Behalve voor de bakstag, gebruikt men de klaploper ook wel voor het zwaard. Het blok is dan aan de zwaardstaander bevestigd en de loper noemt men dan de zwaardloper.


Voor de bakstag gebruikt men soms ook een
dubbele klaploper
; een combinatie van twee klaplopers.
Aan het halende part van de eerste klaploper wordt hierbij het blok van een tweede bevestigd. (Men bedient dus de tweede klaploper, de striets.) Het geheel werkt dan als een vierlasttakel.
Tegenover de 'gewone' vierlasttakel, die hiervoor een dubbelschijfsblok en een enkelschijfsblok gebruikt, heeft de dubbele klaploper als voordeel, dat hij door het gebruik van twee enkelschijfsblokken goedkoper is en minder wrijving geeft.







~klaplier:
zie klapankerlier.





~klapluik, luikdeksel, deksel, luik :
scharnierend vlak luik, waarmee een luikopening afgedicht wordt. In het Vlaams ook een kap, wachter of lessenaar genoemd.





~klapmuts:
1> klein, gelijk met de potdeksel liggen, stukje dek, direct achter de voorsteven of direct voor de achtersteven. Vaak verward met het schanddeksel. [A>]
De klapmuts treft men het duidelijkst aan op Westlanders.


2> bergplaatsje achterin het schip, bij schepen met een kuip. Mogelijk ook klapstoel genoemd, maar eigenlijk zoudt men het een achterhuisje moeten noemen.

3> door een enkeling gebruikt als synoniem voor een klik op een roer.

4> ongebruikelijke term voor een achter- of voorover klapbaar kopstuk op de voorstevenbalk (om de kruiphoogte te verminderen).

5> mogelijk foutief gebruikt als aanduiding voor een dekje achter in een Zalmdrijver. Zie klapmutsdeksel.

6> gebruikt als synoniem voor kettingpijp/kassiersmuts.
Bron: Modelbeschrijving Fries scheepvaartmuseum.






~klapmutsdeksel:
1> klapluik op de klapmuts(2).
2> klapmuts: klein dekje tegen de achtersteven van een Zalmdrijver.





~klappen:
Volgens G.J. Schutten zou dit een onder schippers gebruikte term voor laveren zijn.





~klapstik:
zijkant wang/schild/beting van een kwakkerrol.
Alhoewel het hier waarschijnlijk gaat om een verbastering van het woord 'klapstuk' is die term nog niet in deze betekenis gevonden.






~klapstoel:
vermoedelijk foutieve benaming voor het achterhuisje. Men zal hierbij gedacht hebben aan klapmuts.





~klapstuurhut: klaphut.





~klapscheg, schegzwaard, linnet, strijkende slof:
(deel van) een scheg, aan het achterschip, dat als een soort van zwaard, opgehaald kan worden.
Merk op dat de klapscheg aan de achterstevenbalk en niet, zoals een linnet, aan het roer zit.
De klapscheg is naar men zegt slechts een enkele maal op zeegaande tjalken toegepast, daarbuiten schijnt hij niet voor te komen.






~klapschip:
in bepaalde kringen de term voor een splijtbak en voor een onderlosser.
Weinig verbreide term die reeds in 1999 in gebruik was.






~klapschuit:
in bepaalde kringen de term voor een splijtbak en voor een onderlosser.
Weinig verbreide term die reeds in 1999 in gebruik was.






~klapzand:
bepaalde vorm van fijn zand op de rivierbodem, waarin de loodreep vast kan geraken.
Bron: Dr. Th. H. van Doorn, Terminologie van Riviervissers in Nederland.






~klaren:
1> iets uit de knoop halen of iets opruimen.
DE TROSSEN KLAREN
: uit de knoop halen, de kinken eruit draaien en in bochten leggen.
HET ANKER KLAREN
: de ankerketting, als die door een of andere oorzaak rond het anker geslagen is, van het anker vrij maken.
DE VALLEN KLAREN
: de vallen opschieten en aan kikkers, klampen of korvijnagels ophangen.
KLAAR SCHIP MAKEN
: het schip opruimen. Eigenlijk het schip voor vertrek gereed maken. Een schip opklaren is min of meer het tegengestelde.
HET NET KLAREN
:
a> de vis uit het net halen. Zie ook doppen.
b> de netten schoonmaken.
Zie ook graaien.

2> in- of uitklaren.  Zie ook groen klaren.

3> dode vis uit de bun halen. Zie verder bij karen.

4> de gevangen vis uitsorteren en datgene wat men bewaren wilt in de klaarzak werpen. Zie ook Overige termen inzake het visgerei >.
Ondermeer genoemd bij Dr. Th. H. van Doorn, Terminologie van Riviervissers in Nederland.






~klaringsvaartuig:
verouderde benaming van wat men tegenwoordig een douanevaartuig noemt.
Mr. J. van Lennep Zeemanswoordenboek 1856.






~klasse:
1>
VAARWEGKLASSE
:
a> indeling van vaarwegen, op basis van de maximaal toegelaten scheepsafmetingen.
b> indeling van waterwegen of vaargebieden op basis van de voor dergelijke vaargebieden vereiste zeewaardigheid van het schip. Zie ook bij: vaargebied.
2>
ONDER KLASSE GEBOUWD
: schip waarbij, door een classificatiebureau, de ontwerpen gekeurd zijn en de bouw gecontroleerd is.





~klassificatiebureau: classificatiebureau.





~klassificeerder:
zie classificeerder.





~klavaar:
koekoek. Verbastering van Claire-voie.
Gerelateerde term klaveren.





~klaver:
naar het schijnt in de zeventiende eeuw gebruikelijke versiering op de kop van het roer. Later wordt het de naam van de drie, meestal rood-wit-blauw geschilderde tonnetjes die gegroepeerd als een klaverblad de punt van de roerklik vormen. Volgens Frits Loomeijer in Met Zeil en Treil ook een klaverdrie genoemd.





~Klaveraak:
1> voor zover bekend geen type, maar de in 1855 in Workum gebouwde palingaak "De Stad Workum". Dit schip had meer de kenmerken van een kleine kof dan van de meer tjalkachtige Heegeraak. Het schip meet 18,5 bij 4,85 meter. Had een zeer breed berghout en vrij korte brede zwaarden. De term klaveraak is ontleent aan de klaver, klaverdrie, die de roerklik siert. De bun kon 11 ton paling bevatten. [Een uitgebreide beschrijving is te vinden op de site van het Fries Scheepvaartmuseum. E>]
G.J. Schutten (blz.409) deelt dit schip in bij de kielschepen en lijkt er vanuit te gaan dat er meerdere soortgelijke schepen gebouwd zijn. Volgens hem zijn ze ook bekend als kofaak en Workummer aak.
Het schip ontleent zijn 'bijnaam' aan de klavervormige versiering van de roerklik. Zowel J.W. van Dijk, als J. Zetzema besteden aandacht aan het schip.
Bewijzen van het bestaan van een tweede soortgelijk schip heb ik nog niet kunnen vinden.


2> volgens sommige bronnen een Heegeraak met als versiering op het roer, een klaver.





~klaveren:
door de koekoek in en uit de roef gaan.
Vermoedelijk een zuid-Nederlandse term die van klavaar afgeleid is.
Volgens G.J. Schutten kwam het op de Zeeuwse wateren voor dat men de roefdeuren van de 'middenroef' met een houten balk sloot en dichtbond.






~klavierstuk:
rij blokken/balken, waarover het schip de bouwhelling afglijdt.





~klauw:
1> gaffelklauw.

2> klauwhoek.

3> de gebogen pen, de haak, van het pikhaakbeslag.

4> in bepaalde kringen: synoniem voor ankervloei.

5> vorkvormig uiteinde waarmee de bokkepoten om de luiwagen grijpen.





~klauwbindsel:
naaiing waarmee de klauwhoek aan de klauw gezet wordt. Tegenwoordig vaak vervangen door een sluiting of een steekbout.





~klauwbolder:
synoniem voor klampbolder.
De term is slechts in beperkte kring in gebruik en vindt mogelijk zijn oorsprong in het Westland.






~klauwen:
zie klouwen.





~klauwer:
zie klouwer.





~klauwhoek, klauw, hijs:
de bovenhoek van het voorlijk aan een gaffelzeil. [A> nr.5] Vooral vroeger ook rak genoemd.





~klauwketting:
minder gebruikelijke term voor wat men over het algemeen schinkel/schinkelhaken noemt.





~klauwkoppeling:
eenvoudige constructie waarmee men een aandrijvende as, wiel of rad aan een andere as of rad koppelt.





~klauwlap:
zeildoeken versteviging op de klauwhoek.





~klauwschoen: gaffelschoen.





~klauwslof:
zie gaffelschoen.





~klauwval, binnenval, zeilval, hijs:
val waarmee de gaffelklauw en daarmee het grootzeil gehesen wordt.





~klauwvalblok, klauwvalsblok :
bepaald soort haakblok dat in een oog aan de gaffelklauw bevestigd is, gehaakt wordt.
Het blok moet dicht tegen de mast aan liggen. De haak van het blok staat daarom haaks op de schijf. Ook de wangen van het blok zijn aangepast. De wang die tegen de mast rust is volkomen vlak en vrij dun. De andere wang is dikker en vrij bol van vorm. Om beschadiging van de mast te voorkomen is het blok aan die zijde vaak met een dun lapje leer bekleed.






~klauwvaltakel, klauwvaltalie:
takel waarmee de klauwzijde van de gaffel gehesen wordt.
In het Vlaams mogelijk tes genoemd.





~klauwzijde:
dat uiteinde van de gaffel waar zich het vorkvormig uiteinde bevindt.





~kleden:
zie bekleden.





~kledenkap, tent:
ruimafdekking, die gebruikt maakt van dekzeil. [A>]  De zeilen worden over het algemeen in het midden ondersteund door een lichte scheerbalk of zeer strak gepannen staaldraad of ze zijn midscheeps opgehangen aan een staaldraad. Aan de den worden ze, zoals dat ook gebruikelijk is op vrachtwagens, met haken aan elastieken, die in een beugel, die door met een zeilkous versterkt gat aan de rand van het kleed, steken, vastgezet.




~kledenpap:
dik vloeibare substantie, waarmee de dekzeilen waterdicht en weerbestendig gemaakt worden.





~kledenstok:
polsdikke stok waaromheen men geteerde dekzeilen wikkelde. Geteerde dekzeilen waren zo stug dat ze zouden 'breken' wanneer men ze opvouwde.





~kleed:
1> de volle breedte zeildoek waarvan zeilen en kleden(2) gemaakt wordt.
Een kleed was vroeger rond 74cm breed, later ging men kleden tot circa 85 cm produceren. Men noemt dit in de textielindustrie breeddoek. Een kleed van maximaal een el (67cm) breedte noemde men smaldoek.
Gerelateerde termen: baan, canvas, geer, bil.

2> algemene term voor een doek van flinke afmetingen, geen zeil zijnde, gemaakt van zwaar weefsel of aanverwant materiaal, zoals een dekzeil/dekkleed, reddingkleed, gonjekleed, e.d..

DE KLEDEN TREKKEN
: de dekzeilen over de luikenkap aanbrengen. Bij uitbreiding: het schip zo zeewaardig mogelijk maken.





~kleedkuil, splitshamer:
soort houten hamer met een halfronde groef in de kop, die bij het bekleden van staaldraadsplitsen gebruikt wordt of soort gelijke constructie in staal.
Oorspronkelijk had de kleedkuil een houten kop en een houten steel. Het garen of de draad voor het bekleden was gewikkeld rond een stokje, waarmee men tevens de kleedkuil rond draaide. Om slijtage, door de afknipte tampen te beperken werd een deel van de groef soms met blik bekleed. Ook ging men er wel toe over voor de steel een stalen pijp te gebruiken en werd het draad op een haspeltje dat aan de steel bevestigd was gewikkeld. De geheel stalen kleedkuil heeft een kop die uit een soort van dikke stalen goot bestaat. Garen en draad werd om tijdens het rondgaan voldoende spanning te houden op een speciale manier rond steel en kop gelegd.

Gerelateerde termen: draaier, betakelingsijzer, kleedspaan, draaistok.





~kleedspaan:
soort (kleine) kleedkuil waarbij het hand vat ca. 90 graden gedraaid is.
Alhoewel deze variant in boeken genoemd wordt, is het niet echt duidelijk hoe populair deze variant geweest is.






~kleerenveer, klerenveer:
bijnaam van het beurtveer dat onder andere met wasgoed van Amsterdam naar de blekerijen te Heemstede en Bennebroek voer.
Het is me niet bekend of andere steden ook hun 'klerenveer' hadden.






~kleigat, baggergat:
zie kleiput.





~kleileemonderlosser:
onderlosser voor het transport van kleileem.
Waarin deze onderlossers verschillen van andere onderlossers is me niet bekend.






~kleinscheeps:
ongebruikelijke term, rekbaar begrip: niet geschikt voor grote schepen.





~kleinschipper:
1> schipper, die op de kleine binnenwateren, binnen de regio vaart. Zie verder bij grootschipper.

2> voornamelijk in oude Friese teksten en in Groningen gebruikte benaming voor een schipper met een schip dat alleen voor de binnenvaart geschikt was.





~klwinschippersgilde:
gilde van schippers, die uitsluitend de kleiner wateren en meren bevoeren. Dit in tegenstelling tot de schippers van het grootschippersgilde.
Gerelateerde term: schippersgilde.





~kleinschippersgildepenning:
gildepenning als bewijs van aansluiting bij het kleinschippersgilde.





~kleipraam:
1> praam die onderandere klei voor de steenfabrieken aanvoerde. De praam is meestal van een plaatselijk type en zal qua model nauwelijks afwijken van de andere pramen in dat gebied.

2> door sommigen gebruikte term voor schuiten die grond vervoerden.
Zie: Friese kleipraam.

3> willekeurige, misschien echter ook bepaalde, open schuit tot het vervoer van klei. Zie bij kleischuit.





~kleiput, tichelgat, kleigat:
plaats langs de rivier waar klei gewonnen wordt.





~kleischoor:
al dan niet met riet begroeide krib van klei. Plaatselijk ook rik of weer genoemd.
Genoemd in: Dr. Th. H. van Doorn, Terminologie van Riviervissers in Nederland.






~kleischuit, kleivlet, kleipraam, :
schuit waarmee klei vervoerd werd.
Het gaat hier om transport over korte afstand. Dit werk werd onder meer voor steenfabrieken en pannenbakkerijen verricht.

Gerelateerde termen: kleiput, kleivletter, kleisnik, enz.





~Kleisnik:
Snik uit de kleistreken van Friesland.





~kleiteen:
zie flint.





~kleivlet:
zie kleischuit.
Het woord vlet heeft in deze weinig te maken met het algemeen bekende scheepstype vlet. [uitleg]





~kleivletter:
iemand die geregeld met een kleivlet-kleischuit vaart.
Zie ook vletter.





~klemmenrol:
zie adhesietrommel.





~klemmoer:
zie spaakmoer.





~klemschijf:
zie spaakmoer.





~klep:
1> verkorting van pontklep.
Gerelateerde term: kleppenist.

2> verkorting van oprijklep.

3> afsluitend beweegbaar deel van een klephaak.





~klepafsluiter:
ook afsluiter met losse klep genoemd; eigenlijk een terugslagklep (ventiel), die met een spindeltje of hefboom permanent dicht gezet kan worden.
Naar het schijnt werden dit soort afsluiters wel op lenskasten gebruikt.






~klepbak:
zie onderlosser.





~klepdeur, klapdeur, :
sluisdeur met de scharnierpunten aan de onderzijde van de deur. Een dergelijke deur ligt in gestreken toestand dus plat op de sluisbodem. Om beschadiging te voorkomen is er in de sluisbodem een uitsparing aangebracht waardoor de deur zich onder het niveau van de bovenzijde van de sluis bevindt.
Een dergelijke deur in een stuw noemt men vaak een val.






~klepduiker:
duiker waarvan de uitstroomopening met een scharnierende klep afgedekt is. Het geheel fungeert als een automatisch keersluisje. Oorspronkelijk staat de term echter voor elke duiker met daarin een schot waarmee de waterafvoer beïnvloed kan worden.
De uitstroomopening van veel gemalen en poldermolens zijn vaak klepduikers.






~klephaak:
1> veiligheidshaak: hijshaak waarvan de opening met een verend klepje afgesloten wordt. Het klepje voorkomt dat de haak achter spanten, dekbalken of binten blijft hangen.
Het klepje scharniert naar BUITEN en ligt tegen de buitenzijde van de haak.


2> hijshaak waarvan de opening met een verend klepje afgesloten wordt. Het klepje voorkomt dat de draden of lussen, die in de nek van de haak liggen, ongewild uit de haak schieten.
Het klepje scharniert naar BINNEN en ligt tegen de binnenzijde van de haakopening.


3> type karabijnhaak, waarvan het sluitende deel van lichter materiaal is dan de rest.

4> ander woord voor pelikaanhaak, soms ook sliphaak genoemd.





~klepjet:
soort boegschroef, waarbij kleppen in de uitstroomkanalen de stuwrichting bepalen.





~kleplichter: decompressiehandel.





~kleppenist:
pontbediende die verantwoordelijk is voor de goede gang van zaken, met en rond de pontklep (oprijklep).





~kleppenwiel:
een voor staaldraad bestemd wiel met een speciaal geconstrueerde 'groef' waardoor de draad in de groef vastklemt. Dit wiel, een vinding van de ingenieur Fowler had een groef die uit vele onafhankelijk scharnierende helften bestond. De druk van de draad op de onderzijde van elke klep, deed de zijkanten van de twee helften naar elkaar toe bewegen, waardoor de draad klem kwam te zitten.
Wanneer de draad 'D' druk uitoefent op de bodem van de groef, zullen beide helften 'b', die scharnieren rond pen 'a', naar binnen bewegen en de draad vastklemmen. Zodra de druk op de bodem vermindert, zal ook de druk op de zijkanten afnemen en komt de kabel vrij. (Afgebeeld wiel is geschikt voor meerdere diameters. Het juk 'd' is verplaatsbaar en een extra 'bodem' gemerkt 'c' zorgt ervoor dat de draad niet tussen de helften trekt.)






~klepper: travelaar.





~klepschouw:
1> vaartuig omschreven als een op luchtkasten drijvende modderschouw met kleppen in de bodem waarlangs men de modder kan lossen.
Eigenlijk dus een der eerste onderlossers.
2> onbekend scheepstype? Zo op het oog lijkt het een kruising tussen een schouw en een zandaakje.





~klepschroef:
zie klepspanschroef.





~klepspanschroef, klepschroef:
spanschroef met pelikaanhaak.





~klepstuw:
stuw met scharnierende schut.





~klepvlot:
op een zandplaat rustend vlot gebruikt bij de zegenvisserij dat aan de voorzijde voorzien is van een schuine helling, de klep, waarlangs men de zegen op het vlot trok. Daartoe waren er op het vlot twee grote en twee kleine spillen aangebracht. Gevist werd er met een 300 meter lange zalmzegen.
Bron: Dr. Th. H. van Doorn, Terminologie van Riviervissers in Nederland.






~klepvlotvisserij:
vorm van zegenvisserij waarbij men gebruik maakt van een, op een zandplaat liggend vlot: het klepvlot. Ook vlotvisserij genoemd. De vlotvisserij is tussen 1853 en 1938 beoefend.
Onder meer genoemd in: Dr. Th. H. van Doorn, Terminologie van Riviervissers in Nederland.






~klik:
1> klos op de bovenzijde van kops hout, onderandere op stevenbalken en roer.
De klik op de voorstevenbalk noemt men kopstuk, stevenklos.

2> roerklik: losse, versierde, houten vorm, die bovenop het helmhout geplaatst is. Zie verder bij roerklik.

3> zie klink(2).

4> door enkele schrijvers gebezigd voor het gedeelte van een aangehangen houten roer dat direct achter de roerkoning zit.
Het kan bijna niet anders dan dat het hier om zeeschepen gaat, want roeren die op een dergelijke wijze gevormd zijn, zijn mij in de binnenvaart niet bekend.






~klimtrede:
willekeurige constructie, die als opstapje, ladder of trap kan fungeren.
Gerelateerde termen: treedoft, roertrap.





~klink:
1> klinkbout, klinknagel: metalen pen waarmee men delen aan elkaar klinkt.
BELGISCHE KLINK
: een klink met een bolvormige kop.
Naar men zegt hebben de Belgische werven de gewoonte bolle koppen op alle klinken te vormen, terwijl de Nederlandse werven meestal een klinkkop met een afgeplatte bovenkant vormen. Alleen bij zichtwerk maken Nederlandse werven vaak ook afgeronde koppen.


2> klik: (valgrendel) stuk staal, ter borging van iets, dat door de zwaartekracht in zijn vergrendelde stand blijft.





~klinkbout, klinknagel, klink(1):
dikke klinknagel met kop.





~klinken:
delen met metalen pennen aan elkaar bevestigen. [T> Klinken.]
KOUD KLINKEN
: klink werk met stalen klinken, die, voor het klinken, niet heet gestookt worden.
Gerelateerde termen: dolly, drevelhamer, klinkbout, klinknagel, nagelheter, stokijzer, tegenhouder, veldsmidse,




~klinker, scheepsklinker :
persoon, die de klinknagels plat slaat. [T>]





~klinkerboot:
een overnaads gebouwde boot.
De term wordt op het WNT genoemd in verband met de roeisport. Het is echter goed mogelijk dat de term ook voor overnaads gebouwde roeiboten in de binnenvaart gebruikt werd. Een bewijs hiervoor ontbreekt echter nog.






~klinkerbouw:
vaak gebruikt als synoniem voor overnaads in het algemeen, maar soms ook gezien als de bouwwijze die men ook overnaads geklonken noemt. Hierbij doelt men dan op het feit dat de gangen ook tussen de spanten in met klinknagels of pennen met elkaar verbonden worden.
Tot circa 1450 werden alle schepen overnaads gebouwd, ook de grote schepen. In de daarop volgende 150 jaar verdwijnt deze bouwwijze grotendeels. De landen werden toen meestal wel op elkaar geklonken. Soms gebeurde dat afwisselend met een stalen nagel gevolgd door een paar houten pennen, maar vele varianten hierop komen voor. De landen konden op een flink schip een centimeter of negen breed zijn. De naden tussen de landen werden meestal (van binnenuit?) voorzien van een gesinteld mosbreeuwsel Waar men er makkelijker bij kon, koos men soms gewoon voor het tussen de naden drijven van veenmos. Ook hierin zijn echter de nodige varianten geweest. Een oudere bouwtrant is die waarbij de gangen niet aan elkaar geklonken, maar genaaid werden.






~klinket: zie rinket(1).





~klinkgat, klinknagelgat:
gat waarin een klink(1) zit of moet komen.





~klinkhamer:
hamer die gebruikt wordt om klinken stuik te slaan.
Voor het klinken werden diverse soorten hamers gebruikt, maar vaak zijn het hamers met ronde koppen en een plat tot licht gebold slagvlak. Het gewicht lag meestal tussen de 500 en 1000 gram.


PNEUMATISCHE KLINKHAMER
op sterk gecomprimeerde lucht werkend stuk gereedschap, waarbij een dikke stalen pen in een heen en weer gaande slagbeweging gebracht wordt.





~klinkklaar:
zover gereed, dat de klinken aangebracht kunnen worden. [U>]





~klinkkop, klinknagelkop:
verdikking aan het uiteinde van de steel van een klinknagel of klinkbout. Eigenlijk zetkop genoemd.
De klinknagel vertoont meestal maar aan één zijde een (zichtbare) kop; de zetkop. De zetkop kan echter ook een verzonken kop zijn en dus moeilijk zichtbaar zijn. Aan de andere zijde wordt door het klinken bijna altijd een verzonken kop, de sluitkop gevormd. Ook daar kan men echter, door gebruik te maken van een zogenaamde snapper of dopper een duidelijk uitstekende en dus zichtbare kop vormen.






~klinknaad:
rand of kier tussen twee aaneengeklonken delen.





~klinknagel:
a> in de staalbouw: verzamelnaam voor klinkbouten en klinknagels: metalen pen, al dan niet met kop, waarmee men delen aan elkaar klinkt. [A> enkele klinknagels]
Een klinknagel is eigenlijk de term voor een dunne klink.
Klinkbout is eigenlijk de term voor de dikke stalen klinken met kop.
BELGISCHE KLINKNAGEL
: zie aldaar.

b> in houtbouw: soort 'spijkers' en pennen waarmee men houten schepen aan elkaar klonk.
Nagels hadden meestal zelf een kop, deze was vrij groot en plat. In sommige gevallen was het slechts een pen en werd er een plaatje met een gat of een ringtje onder gelegd om de druk te verdelen. Aan de binnenkant werd er bijna altijd een plaatje met gat gebruikt. De nagel werd hier op stuik geslagen. Bij de koggespijker werd een plaatje zonder gat gebruikt. De nagel werd hier overheen geslagen. Ook waren er nagels die men zonder gebruik te maken van een plaatje omboog en in het hout terug sloeg. Sommigen noemn dit naainagels.





~klinknagelgat:
zie klinkgat.





~klinknagelkop:
zie klinkkop.





~klinknageltang:
tang waarmee men de hete klinknagels vastpakt en in het gat stopt.





~klinkplaat(je):
plaatje (rond, ruit of vierkant) dat bij het klinken van hout rond de steel, onder de, te vormen, kop gelegd wordt om de druk beter te verdelen. Later werd dit vaak een gewone grote ring met een klein gat.





~klinkring:
1> ringvormige handgreep waarmee men deurklinken of andere versluitingen beweegt.

2> rond plaatje met een gat, dus een grote ring met een klein gat, dat bij het klinken van hout rond de steel, onder de, te vormen, kop gelegd wordt om de druk beter te verdelen.





~Klinksloep:
overnaads geklonken bijboot. Verder nog niet bekend.
Te vinden in: F.N. van Loon Beschouwing van den Nederlandschen scheepsbouw met betrekking tot deszelfs zeilaadje. Haarlem 1838.






~klinkwerk:
1> datgeen wat met klinken aaneengevoegd is.
Dit geldt ook voor de overnaadse bouwwijze waarbij men de gangen aaneenklinkt. Vandaar dat klinkwerk dan synoniem is met overnaads.


2> het aanbrengen van klinken.





~klinkziek:
1> zie bij boutziek.

2> lek zijn op de klinken.
Eigenlijk heeft dit betrekking op het met regelmaat op de klinken lek zijn. Dit heeft te maken met slecht klinkwerk dat door de bewegingen van het schip los gaat zitten of afbreekt.
De term wordt echter ook gebruikt op het lekken van geklonken schepen kort na de te waterlating. Soms is hierbij sprake van slecht klinkwerk maar meestal betrof het een minimale lekkage op een groot aantal plaatsen en verdween de lekkage na een paar dagen geheel.






~klipanker:
anker, zonder stok en met op een kantelend juk, bevestigde ankervloeien. [A> Meer ankers] Vermoedelijk bij vergissing ook kipanker genoemd.





~Klipper, Rivierklipper, Klipperschip:
zeilend ijzeren of stalen vrachtschip met een S-vormige stafsteven, uitwaaierend voorschip en een geveegd achterschip met doorgestoken roer. [A>] [S> Klipper.]
Klippers met een rechtop staand hek noemt men vaak Zeeuwse klippers, klippers met een naar buiten vallend hek vaak Friese klippers. De toevoeging Friese kan echter ook op de Friese maat betrekking hebben. In ieder geval bestaan er in Friesland gebouwde klippers met een rechtopstaand hek en klippers uit het zuiden met een achterovervallend hek.
De eerste klippers werden rond 1875 gebouwd hadden soms nog een kleine doossteven en worden daarom door sommigen stevenklipper genoemd. In de begin periode lijken er de grote klippers, boven de dertig meter, de overhand gehad te hebben. Het waren anderhalf-master. Het bezaanmastje stond bij de grotere exemplaren voor de roef, bij de wat kleinere achter deze. Dit mastje was vaak met een steng verlengd. De lengtes van deze schepen bedroeg 28 tot 43 meter. Rond 1890 begint men met de bouw van kleine klippers, dit zijn allen éénmasters. Tegen het eind van de negentiende eeuw gaat men deze schepen echter steeds groter, tot circa 34 meter, bouwen. Een beperkt aantal (Zeeuwse) klippers heeft een verdikt berghout, een soort stuit, rond het achterschip.

Behalve deze en de Friese en Zeeuwse klipper kent men ook nog de Boomse klipper, de Duijvendijkse klipper, de Roosendaalse klipper, de motorklipper, de Waspikse klipper, de Schoeneraak of zeeklipper en de aanverwante types klipperaak en klipperkraak.
Sommigen reserveren de term rivierklipper voor schepen boven de 25 meter.

Gerelateerde term: sleepklipper.

KLIPPER MET PAARDEKONT
,
KLIPPER MET TJALKENKONT
, paardekontklipper: zie klipperaak.

GEKOPTE KLIPPER
:
klipper, waarbij het vooruitstekende deel boven aan de voorsteven recht getrokken is. [A>]






~Klipperaak:
scheepstype. Zeilend stalen of ijzeren vrachtschip met een voorsteven gelijkend op die van de Klipper en een rond vol achterschip. Het type ontstond rond 1886 en werd tot circa 1930 gebouwd. Sommigen spreken van een Stevenaak in plaats van een klipperaak. [A>]
Alhoewel het niet door iedereen onderschreven wordt, vallen er binnen wat men de klipperaken noemt nog de navolgende onderscheiden te maken.
a> als voorgaand maar min of meer met een achterschip zoals van een Hagenaar, dus tamelijk weggesneden en met het boeisel in lijn met de romp. Het is een weinig voorkomend type.
b> paardekontklipper: als voorgaand echter met een achterschip een beetje zoals een Hasselteraak. Dus nogal vol in de kont en met rechtstaand of iets naar binnen vallend boeisel.
Dit type klipperaak wordt ook Klipper met paardekont of onjuist Klipper met tjalkenkont (zie c) genoemd. Het berghout van dit type klipperaak verdikt zich op het achterschip echter niet tot de zogenaamde stuiten. Ook staat het boeisel op het achterschip in veel gevallen steiler dan dat bij tjalken het geval is. Dit is het meest voorkomende type.
Evenals bij het Motorscheepje en de Steilsteven zijn er min of meer twee types te onderscheiden: het, door een geringe holte, breed ogende type, vaak ook met wat minder zeeg en het type met de meer normale verhoudingen. Het plattere model heeft vaak een wat ronder, meer tjalkachtig achterschip (maar nog steeds zonder stuiten), dan het normale model.
Meetbrief A18260N maakt melding van een België gebouwd klipperaakschip uit 1881!!! Voorzover bekend is dat de vroegste (betrouwbare) opgave van dit type.

c> Klipper met tjalkenkont: als b, maar met een tjalkenkont, dus met stuiten en een naar binnen vallende boeisel. Dit type klipperaak is hoogst zeldzaam. De Alberdina [E> binnenvaartforum] van schipper Bruins Slot was er één.
d> Waspikker: als voorgaand maar met een gepiekt achterschip zoals van een Stevenaak. Zie verder bij Waspikker.
e> de Belgische klipperaak.
f> onbekend: zie bij Gravenmoerse klipperaak.

Er is vrij veel variatie in de vormgeving van de kop van een de klipperaak. Weinigen hebben een echte mooie klipperkop (ook niet elke klipper heeft die). De kop van de klipperaak is vaak wat voller en plomper, soms bijna stomp. Ook de sierlijke S-bocht van de steven, die sommige klippers hebben, kent bij klipperaken de nodige variatie, soms zijn het net Steilstevens met een theetuitje. [A>]






~klipperboeg: klipperkop.





~klipperijzer:
zie bij ijzer.





~klipperkont:
sterk geveegd achterschip met rechtopstaand of achterovervallend hek. Ook spiegelkont genoemd.





~klipperkop, klipperboeg, klippersteven:
een voorsteven zoals een klipper, dus met een (fraai) S-vormig verloop. Zie ook: theetuitje.





~klipperkraak:
voor zover bekend een term die pas na de jaren '70, mogelijk zelfs '80, opduikt en waarmee men een aantal afwijkende modellen rivierschepen, die zo tussen 1860 en 1890 gebouwd zijn en die door oudere bronnen als 'rijnschepen' aangeduid worden bedoelt.
Onder de schepen die als dus aangeduid worden behoort de 'Karin' een in 1900 bij scheepswerf Vrijenban van H. Boot gebouwde een klipper met een naar binnenvallend hek. Het schip meet 20,85 x 4,05 x 1,5m en is 63 ton groot.
Volgens sommige bronnen zou dit om een enig overgebleven exemplaar gaan. Er zijn echter nog wel andere klippers met een naarbinnenvallend hek te vinden.





~klipperschip:
(redelijk grote) Klipper.





~klippersleepschip:
in de liggers van de meetdiensten gebruikte term voor een klipper zonder tuigage en zonder motor (dus waarschijnlijk met opdrukker).





~klippersteven: klipperkop.





~Klöckner Deutz: zie bij Deutz.





~kloet:
1> weegboom.

2> vaarboom.

3> plonsstok.





~kloeten:
synoniem voor bomen. Voornamelijk in West-Friesland in gebruik.





~kloeter:
iemand die de kloet hanteert.
Bron: J.M. Koenen 'Verklarend Handwoordenboek' 1923.






~kloetijzer:
in een verslag van een opgraving gehanteerde term voor iets wat erg lijkt op een (kleine) schoorklauw.





~kloetrand:
houten, later ook stalen, rand op of langs het scheepsboord, die de vaarboom (kloet) en/of het vaartuig voor overmatige slijtage moet behoeden. Verwante termen: dolboord, bovenboord, potdeksel.





~kloetschuit(je):
naam van diverse kleine, meestal vrij smalle vaartuigen, die al kloetend (bomend) werden voortbewogen. Behalve het Langedijker kloetschuitje, kent men in ieder geval ook nog de Schouwse kloetschuit (schouwen duiveland) en de kloetschuiten van rond Amsterdam en de Streek (Hoorn-Enkhuizen). Gegevens daarvan ontbreken echter nog.  Elders in het land worden soortgelijke scheepjes punters genoemd.





~klok:
gebruikelijke term voor scheepsbel.





~klokbakenschip, klokbakenscheepje:
bakenscheepje dat als belboei dienst doet.
Vroeger in of nabij de zeegaten wel toegepast.






~klokgalg, klokkegalg:
twee-benige beugel waarin, of beugel waaraan de scheepsbel/ankerbel hangt.





~klokgat:
opening in een schot in de vorm van een luidklok.
Een dergelijke vormgeving kwam onder meer op de botters wel voor. Ze gaven toegang tot een bergruimte(tje).






~klokkegalg:
zie klokgalg.





~klokken:
een motor klokken
: het uitlijnen van een motor.
De term is waarschijnlijk afkomstig van het veelvuldig gebruik van de meetklok tijdens deze werkzaamheden.






~kloklier, klokankerlier:
soort lier waarbij de vorm van de schilden veel overeenkomst met het model van een luidklok vertonen. Deze overeenkomst is bij het ene model sterker dan bij het andere. De meeste kloklieren waren draadlieren.
De term schijnt slechts in beperkte kring, voornamelijk onder L.V.B.H.B. leden, gebruikt te worden.






~klokpomp:
waterdichte electrische pomp, die zowel als lenspomp en als dekwaspomp gebruikt kan worden.





~klokreep:
oude benaming van een belletouwtje of belleëind. Zie ook allemanseind.





~klokslag, belslag :
geluidssein dat met de scheepsbel gegeven wordt.





~klomp:
1> klein, onooglijk, vaartuig.

2>
OP DE KLOMP GEBOUWD
: zonder uitgebreide bouwtekeningen geconstrueerd.

3> verkorting van bruggeldklomp.





~klompijzer:
puntige ijzer, dat onder de klompen gebonden werd. Gebruikt om uitglijden op de loopplank, bij het kruien, van bijv. mest en klei, te voorkomen.





~klomplaars, laarzeklomp:
een klomp met een vastgespijkerde laarsschacht/domp.





~kloot:
ui-vormige versiering op een mast, soms ook op een vlaggestok.
Gerelateerde termen: hemelboemder, knoop, solletje, enz.





~klootstreng:
zie rakband.





~klootje, kraal:
(ei-vormige) kraal, waarvan er een aantal rond rakbanden, het gaffelrak en de paternoster geschoven worden om het hijsen en strijken van het zeil te vergemakkelijken. [A>]





~klopbrief:
document waarin de staat, waarin het onderwaterschip verkeerd, vermeld is.
De naam klopbrief slaat op het feit dat de deugdelijkheid van een schip met een zekere redelijkheid te bepalen is door, wanneer het schip op de werf staat, er met een hamer tegen aan te kloppen. Betrouwbaarder wordt het wanneer men steeksproefsgewijs op de afwijkend klinkende plaatsen een nader onderzoek bijv. door boren verricht. Tegenwoordig gebeurt de keuring van schepen in grote mate met electronische apparatuur.
Het klopbriefje werd meestal afgegeven door een expert van de verzekering.

Gerelateerde termen: boorbriefje, certificaat van deugdelijkheid, certificaat van onderzoek, scheepsattest, vlakdikterapport, werfkeuring, werfrapport.





~Klopcedule:
register waarin de dijkvakken werden genoteerd, de landerijen waaraan het onderhoud van de dijkvakken verbonden was, de eigenaren van die landerijen en de herkomst van hun eigendomsrechten. Zie ook: klopschouw.
Citaat: Streekarchief Bommelerwaard.






~klophout:
zware eikenhouten balk die bij het botkloppen en mogelijk ook andere vormen van ijsvisserij gebruikt werd om de vis op te jagen. Ook botklopper en plaatselijk klopmouw genoemd.
Gerelateerde termen: floddernet, klopmolen.





~klopmolen:
klein houten windmolentje dat men bij het botkloppen op het ijs plaatst. De wieken drijven een mechanisme aan dat met houten balken op het ijs stampt. De molen vervangt het gebruik van het klophout.





~klopmouw:
plaatselijke term voor een klophout.





~kloppen:
1> tijdens een werfbeurt de paaltdikte en de hechtheid van een stalen schip controleren, door met een zware hamer tegen het schip te slaan.

2> zie rondkloppen.





~klopschouw:
1> speciale schouw (inspectie) van de (Maas)dijk, meestal eenmaal in de tien of vijftien jaar gehouden, tot het opmaken of herzien van de klopcedulle. De naam is afgeleid van het kloppen op elk dijkvak bij het vragen wie zich voor het onderhoud van dat dijkvak verantwoordelijk stelde.
Citaat: Streekarchief Bommelerwaard.


2> onbekend type vaartuig. Er werden door Vuyk te Capelle in 1881 voor Volker en Bos te Sliedrecht vier van deze vaartuigen met de afmetingen 24,15 x 5,7 x 2,54 meter gebouwd.





~klos:
1> klamp(2).

2> oplanger: stuk hout waarmee een zitter verlengd wordt en dat met de zitter één geheel vormt.

3> synoniem voor de brug van een blok.

4> onder riviervissers het drijflichaam van de dobber.

5> verkorting van neusklos.

6> tol, tolhout: ton of ui-vormige klos hout met in de omtrek 3, 4, of 6 groeven, die bij het slaan van touw op een lijnbaan gebruikt wordt om een regelmatig resultaat te verkrijgen.





~klossenpees:
onderpees van een kornet wanneer dit voorzien is van houten rollen.





~klotsboot:
roeiboot uit de streken rond Ter Aar. Zie Ter-Aarse klotsboot.





~klouwen, klauwen, clouwen:
verouderde term voor breeuwen/kalfaten.
Mogelijk is dit niet geheel correct maar is de term zo geworden omdat dit het werk was dat veel door klouwers gedaan werd.
Klauwen wil eigenlijk zeggen je klauwen gebruiken, dus handwerk verrichten.






~klouwer, klauwer, clouwer:
1> (Amsterdamse) term voor losse arbeiders op een scheeps(timmer)werf. Ook vrije gast genoemd.
Klauwers waren scheepstimmerlieden die een proeve van bekwaamheid afgelegd hadden. Ze waren lid van het scheepstimmermansgilde. Timmerlieden zonder bewezen bekwaamheid waren onvrije gasten. Wanneer er onvrije gasten op een werf werkzaam waren, moesten dezen hun plaats opgeven wanneer er zich een vrije gast aandiende.
Bron: 'Volkslees, of onderwijzers handboek: eerste en tweede afdeeling' Door Gosenwijn Christiaan De Greuve, 1807.
Klouwen betekent oorspronkelijk handwerk verrichten.


2> naar men zegt:verouderde term voor breeuwer.

3> naar men zegt ook een oud synoniem voor breeuwhamer, maar ik betwijfel of dit juist is.




~klouwerk:
een bundel (breeuw)werk.




~klouwersbeurs:
verzamelplaats van klouwers en ander werfvolk.


Volgende




© 1997-heden; Vereniging 'De Binnenvaart', Dordrecht. Redactie: Pieter Klein, Haarlem.
De rechthebbenden kunnen niet aansprakelijk gesteld worden voor de gevolgen van het gebruik van deze site, noch voor de gevolgen van het gebruik van de in deze site opgenomen links!
Deze site gebruikt cookies!
Zonder toestemming vooraf, is gehele of gedeeltelijke overname van enig deel uit 'Binnenvaarttaal' verboden!
Over het algemeen zullen de inzenders van het materiaal een verzoek tot het gebruik van het getoonde materiaal inwilligen. (meer informatie)

Deze site is geoptimaliseerd voor een resolutie van 1024x768 px.,

U wordt verzocht eventuele gebreken te melden!  (meer informatie)

Mijn dank gaat uit naar allen, die mij met deze site helpen of geholpen hebben.

Pieter Klein:
Redacteur, auteur, ontwerper en webmaster.




Statistieken